matchpoint

Οκτώβριος 30, 2006

Το ισραηλινό λόμπι στις ΗΠΑ πνίγει τους …διαφωνούντες

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 1:28 μμ

ID: 1410314
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 30/10/2006
Σελ.: 12,13
Κατηγορία: Κόσμος

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Ιδιαίτερα επικίνδυνες πλέον διαστάσεις παίρνουν οι προσπάθειες που καταβάλλει το ισραηλινό λόμπι στις ΗΠΑ να «πνίξει» οποιαδήποτε φωνή διαφωνίας με την πολιτική του Ισραήλ. Τελευταίο θύμα της δραστηριότητας του λόμπι υπήρξε ο διακεκριμένος Αμερικανοεβραίος ιστορικός Τόνι Τζουντ. Δύο δημόσιες ομιλίες, τις οποίες επρόκειτο να δώσει στη Νέα Υόρκη, ακυρώθηκαν την τελευταία στιγμή, ύστερα από παρέμβαση στελεχών του ισραηλινού λόμπι. Ο Τζουντ είναι κοσμήτορας του Ινστιτούτου Ρεμάρκ του Πανεπιστημίου της Νέας Υορκης και ο συγγραφέας πολλών ιστορικών βιβλίων και άρθρων.

Η μία ομιλία επρόκειτο να δοθεί στους χώρους του πολωνικού προξενείου στη Νέα Υόρκη με θέμα τις δραστηριότητες του ισραηλινού λόμπι στις ΗΠΑ. Το επιχείρημα που επρόκειτο να αναπτύξει στην ομιλία του ο Αμερικανός ιστορικός ήταν ότι το λόμπι έχει καταφέρει να «πνίξει» την ελεύθερη συζήτηση και την ανταλλαγή απόψεων στις ΗΠΑ. Ομως, την τελευταία στιγμή ο πρόξενος της Πολωνίας ακύρωσε την εκδήλωση. Σε δηλώσεις του στην εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ», ο πρόξενος είπε ότι οι αμερικανοεβραϊκές οργανώσεις είχαν τηλεφωνήσει και είχαν ασκήσει «διακριτική πίεση» για την ακύρωση της εκδήλωσης… Οπως και έγινε.

Τον προηγούμενο μήνα, ο Τζουντ είχε πάλι αναγκαστεί να ματαιώσει μια ομιλία την οποία επρόκειτο να δώσει σε ένα κολέγιο στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης, ύστερα από παρέμβαση εβραϊκών οργανώσεων που είχαν απειλήσει ότι θα κατέβαλλαν προσπάθειες για να εμποδίσουν την ομιλία.

Σχολιάζοντας τη ματαίωση των ομιλιών του, ο Αμερικανός ιστορικός είπε:

«Είναι σοβαρό και ανατριχιαστικό γεγονός, και μόνο στην Αμερική -όχι στο Ισραήλ- αποτελεί πρόβλημα. Υπάρχουν εβραϊκές οργανώσεις που πιστεύουν ότι θα πρέπει να κρατούν μακριά όποιον διαφωνεί μαζί τους για το Μεσανατολικό από οποιονδήποτε θέλει να ακούσει τι έχουν να πουν».

Ο Τζουντ γεννήθηκε σε μια φτωχογειτονιά του Λονδίνου και ζει από το 1987 στις ΗΠΑ. Εχασε το μεγαλύτερο μέρος της οικογένειάς του στο Ολοκαύτωμα, γεγονός που έχει σημαδέψει τα κείμενά του. Ετσι, στον επίλογο του τελευταίου βιβλίου του, «Μεταπολεμικά: Μια Ιστορία της Ευρώπης από το 1945», επισημαίνει το ηθικό έλλειμμα των Ευρωπαίων που δεν αναγνώρισαν και μνημόνευσαν τους δολοφονημένους Εβραίους στα χρόνια που ακολούθησαν το Ολοκαύτωμα.

Στο στόχαστρο ο Τζουντ

Ο Τζουντ έγινε στόχος του ισραηλινού λόμπι στις ΗΠΑ για τρεις κυρίως λογους:

Πρώτον, διότι σε διάφορα άρθρα του έχει υποστηρίξει την άποψη ότι η μοναδική λύση στο πρόβλημα της Μέσης Ανατολής είναι η ύπαρξη ενός ενιαίου και εκκοσμικευμένου κράτους, στο οποίο θα συνυπάρχουν Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι. Η θέση αυτή ερμηνεύεται από πολλούς ότι ισοδυναμεί με κατάργηση του κράτους τού Ισραήλ, μια θέση που ασφαλώς αποτελεί «κόκκινο πανί» για το ισραηλινό λόμπι.

Δεύτερον, διότι έχει υποστηρίξει δημόσια τη μελέτη των καθηγητών Μιρσαϊμέρ και Γουόλτ, στην οποία υποστηρίζεται ότι το ισραηλινό λόμπι προωθεί πολιτικές που έρχονται σε άμεση αντίθεση με το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ και σε πολλές περιπτώσεις έχουν καταστροφικές επιπτώσεις για τη χώρα.

Τρίτον, διότι σε αντίθεση με άλλους επικριτές του Ισραήλ, όπως ο Νόαμ Τσόμσκι, που βρίσκονται στο πολιτικό περιθώριο, ο Τόνι Τζουντ αποτελεί μέρος του «κατεστημένου» των διανοούμενων της Νέας Υόρκης και αρθρογραφεί στα πιο έγκυρα περιοδικά. Γι’ αυτό αποτελεί πολύ μεγαλύτερη απειλή για το ισραηλινό λόμπι και το Ισραήλ.

Οι θέσεις του Τζουντ οδήγησαν τις διάφορες εβραϊκές οργανώσεις στις ΗΠΑ να εξαπολύσουν ένα πραγματικό διανοητικό «πογκρόμ» εναντίον του, που κορυφώθηκε με τη ματαίωση των ομιλιών του. Στο «πογκρόμ» αυτό συμμετείχαν και άτομα του κύκλου του προέδρου Μπους, όπως ο τέως συγγραφέας των λόγων του, Ντέιβιντ Φραμ, που κατηγόρησε τον Τζουντ ότι ασκεί «γενοκτόνο φιλελευθερισμό».

Αντιφιλελεύθεροι ψεύτες

Από την πλευρά του και ο Αμερικανός ιστορικός δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει βίαιους χαρακτηρισμούς στις απαντήσεις του.

«Οι ηγέτες του «επίσημου» εβραϊσμού στις ΗΠΑ είναι αντιφιλελεύθεροι ψεύτες, φανατικοί-φασίστες, όπως συνηθίζαμε να λέμε». Ομως, το πρόβλημα, σύμφωνα με τον Τζουντ, δεν είναι μόνον οι ηγέτες των εβραϊκών σωματείων -«αντιπροσωπεύουν μια μόλυνση που επιπλέει στα απόβλητα κάθε δημοκρατίας», όπως έγραψε- όσο «αυτοί που αρνούνται να τους αντικρούσουν».

Πάντως, η ματαίωση των εκδηλώσεων οδήγησε στην άμεση συλλογή υπογραφών από γνωστούς Αμερικανούς διανοούμενος που καταδικάζουν τις ενέργειες του λόμπι.

Η στάση του Τζουντ απέναντι στο κράτος του Ισραήλ έχει υποστεί μια σταδιακή αλλαγή στο πέρασμα των χρόνων. Στα νιάτα του ήταν μέλος του Σιωνιστικού Νεολαιίστικου Κινήματος στην Αγγλία και μάλιστα προσφέρθηκε να πολεμήσει με τον στρατό του Ισραήλ μετά τον πόλεμο του 1967. Εκείνη την περίοδο επισκεπτόταν συχνά το Ισραήλ, όπου περνούσε αρκετό καιρό. Ομως, σε κάποιο σημείο η άποψή του για το Ισραήλ άρχισε να αλλάζει.

«Μπορώ να θυμηθώ πότε», δήλωσε σε συνέντευξή του. «Καθόμουν μια μέρα και άκουγα τους νεαρούς Ισραηλινούς αξιωματικούς να μιλάνε με την αναπόφευκτη μαγκιά: «Τώρα είμαστε εμείς τα αφεντικά, είμαστε οι Εβραίοι με τα όπλα και έχουμε όλα αυτά τα εδάφη – και, φίλε, ποτέ δεν πρόκειται να τα επιστρέψουμε. Αν δεν γουστάρουν, μπορούν να σηκωθούν να φύγουν». Ημουν τότε ένας 19χρονος αριστερός και δεν είχα ξανακούσει τέτοια γλώσσα».

Και συνέχισε:

«Αρχισα να γράφω για το Ισραήλ το έτος 2002, όταν διαπίστωσα ότι υπήρχε μια ασφυκτική σιωπή όχι μόνο για το τι συνέβαινε στα κατεχόμενα και στην πολιτική κουλτούρα του Ισραήλ, αλλά επίσης και ότι η ασφυκτική σιωπή ήταν το αποτέλεσμα… του φόβου να μην κατηγορηθεί κανείς για αντισημιτισμό».

Σύμφωνα με τον Τζουντ, το σημερινό Ισραήλ αποτελεί έναν πολιτικό αναχρονισμό που θυμίζει την Ελλάδα του 19ου αιώνα.

«Το Ισραήλ είναι δομημένο όπως ήταν η Ελλάδα και η Πολωνία τον 19ο αιώνα, στα αρχικά χρόνια τους ως έθνη. Τα πάντα προσδιορίζονται εθνοτικά. Αυτό αποτελεί έναν αναχρονισμό, έναν δυσλειτουργικό αναχρονισμό στη Μέση Ανατολή – και σε κάθε περίπτωση δεν πρόκειται να διατηρηθεί, αφού θα υπάρξει στο μέλλον μια αραβική πλειοψηφία, αν συνεχίσουμε να κατέχουμε όλα αυτά τα εδάφη. Τότε, πώς θα μπορεί να υπάρχει ένα εβραϊκό κράτος;».

(www.tmichas.wordpress.com)


Λεζάντες: Ο Αμερικανοεβραίος ιστορικός Τόνι Τζουντ. Δύο δημόσιες ομιλίες του στη Νέα Υόρκη ακυρώθηκαν μετά από παρέμβαση του ισραηλινού λόμπι
Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Θέμα: ΔΙΕΘΝΗ

Advertisements

Οκτώβριος 24, 2006

Ο εργαζόμενος στον καπιταλισμό

Filed under: Politics and Economics — Takis Michas @ 8:10 πμ

ID: 1408972
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 23/10/2006
Σελ.: 69
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

«Η Ευρωπαϊκη Ενωση δημιουργήθηκε άραγε για να πνίξει τον δυναμισμό;»

Εντμουντ Φελπς,

Νόμπελ Οικονομικών 2006

Από τον Προυντόν μέχρι τον Οουεν και από τον Μαρξ μέχρι τον Τσόμσκι, η δημιουργικότητα της εργασίας βρισκόταν πάντοτε στο επίκεντρο της πολιτικής τους φιλοσοφίας. Ολοι οι προαναφερθέντες εκφραστές της σοσιαλιστικής σκέψης θεωρούν ότι η εργασία στον καπιταλισμό είναι απάνθρωπη, κυρίως διότι στερεί από τον εργαζόμενο κάθε δυνατότητα να ασκήσει τη δημιουργικότητά του.

Την άποψη αυτή απορρίπτει ο φετινός κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών Εντμουντ Φελπς. Σε μακροσκελές άρθρο στη «Wall Street Journal» (10 Οκτωβρίου 2006) ο νομπελίστας καθηγητής υποστηρίζει ακριβώς το αντίθετο. Οτι μόνο κάτω από συνθήκες καθαρού καπιταλισμού (όπως π.χ. στις ΗΠΑ) μπορεί να ανθήσει η δημιουργικότητα του εργαζόμενου. Αντίθετα οικονομικά συστήματα, όπως το ευρωπαϊκό, δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη της δημιουργικότητας του εργαζόμενου. Αυτό έχει αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, ότι, όπως δείχνουν διάφορες σφυγμομετρήσεις, οι εργαζόμενοι στις ΗΠΑ είναι πιο ευχαριστημένοι από τη δουλειά τους, σε σχέση με τους εργαζόμενους στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με τον Φελπς, η ικανοποίηση, την οποία αισθάνεται ο εργαζόμενος από τη δουλειά του, είναι σε μεγάλο βαθμό απόρροια του δυναμισμού του οικονομικού συστήματος στο οποίο ανήκει. Οσο πιο δυναμικό είναι το οικονομικό σύστημα τόσο μεγαλύτερη ικανοποίηση αισθάνεται ο εργαζόμενος από την εργασία του.

Οπως γράφει:

«Η εισαγωγή ενός υψηλού επιπέδου δυναμισμού, προκειμένου να πυροδοτηθεί η οικονομία από τις νέες ιδέες των επιχειρηματιών, συμβάλλει στον μετασχηματισμό του εργασιακού χώρου – τόσο στις επιχειρήσεις που αναπτύσσουν καινοτομίες όσο και στις επιχειρήσεις που εφαρμόζουν καινοτομίες. Οι προκλήσεις που παρουσιάζονται στην εφαρμογή μιας νέας ιδέας και στην αποδοχή της από την αγορά παρέχουν στους εργαζόμενους υψηλά επίπεδα πνευματικής ενεργοποίησης, επίλυσης προβλημάτων, συμμετοχής απασχολούμενων και κατά συνέπεια προσωπικής ανάπτυξης».

Αν λοιπόν ο δυναμισμός της οικονομίας είναι άμεσα συνδεδεμένος με την πνευματική ενεργοποίηση του εργαζόμενου και τη συμμετοχή του στη διαδικασία της παραγωγής, τότε το ερώτημα το οποίο τίθεται είναι ποιο είναι το οικονομικό σύστημα το οποίο παράγει αυτό τον δυναμισμό.

Σύμφωνα με τον Φελπς, υπάρχουν δυο οικονομικά συστήματα σήμερα. Το ένα είναι ο καπιταλισμός, τον οποίο βρίσκουμε κυρίως στις ΗΠΑ. Το άλλο είναι η λεγόμενη «κοινωνική οικονομία της αγοράς», το οποίο βρίσκουμε στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Ο (αμερικανικός) καπιταλισμός είναι ένα σύστημα ατομικής ιδιοκτησίας, το οποίο είναι ανοικτό στην εφαρμογή νέων εμπορικών ιδεών και χαρακτηρίζεται από έναν πλουραλισμό απόψεων μεταξύ των χρηματοδοτών που επιλέγουν τις προς καλλιέργειαν ιδέες, παρέχοντας το κεφάλαιο και τα κίνητρα που απαιτούνται για την ανάπτυξή τους.

Στον αντίποδα βρίσκεται το ευρωπαϊκό μοντέλο. Παρ’ όλο που και αυτό βασίζεται στην ατομική ιδοκτησία, έχει εντούτοις υποστεί σοβαρές αλλοιώσεις από την εισαγωγή θεσμών που στοχεύουν να προστατεύουν τους «κοινωνικούς εταίρους» – θεσμοί όπως οι ενώσεις εργοδοτών, τα εργατικά συνδικάτα και τράπεζες-μονοπώλια. Το σύστημα αποθαρρύνει αλλαγές, όπως την εισαγωγή στην αγορά νέων επιχειρήσεων και η λειτουργία του εξαρτάται από τις κατεστημένες επιχειρήσεις, σε συνεργασία με τις τοπικές τράπεζες.

Η μεγάλη διαφορά μεταξύ των δύο αυτών συστημάτων είναι ο δυναμισμός τους – δηλαδή η γονιμότητα του συστήματος όσον αφορά την παραγωγή καινοτόμων ιδεών. Σύμφωνα με τον Φελπς, το καπιταλιστικό σύστημα των ΗΠΑ διευκολύνει και παράγει δυναμισμό, ενώ το ευρωπαϊκό σύστημα της «κοινωνικής οικονομίας της αγοράς» τον πνίγει.

Το πρώτο επιχείρημα του Φελπς είναι ότι ο καπιταλισμός εκμεταλλεύεται με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο τη γνώση που βρίσκεται διάσπαρτη σε όλο το κοινωνικό σώμα – από τη θεωρητική γνώση του πυρηνικού επιστήμονα, μέχρι την εξίσου σημαντική πρακτική γνώση του τελευταίου εργαζόμενου. Σε αντίθεση με το ευρωπαϊκό σύστημα, όπου η εκμετάλλευση των νέων ιδεών προϋποθέτει την έγκρισή τους από ένα δυσκίνητο τραπεζικό σύστημα και ειδήμονες, στο αμερικανικό σύστημα υπάρχει πάντοτε η δυνατότητα χρηματοδότησης και της πιο τρελής ιδέας.

Το δεύτερο επιχείρημα του Φελπς είναι ότι στον καπιταλισμό ο επιχειρηματίας δεν χρειάζεται την αποδοχή του κράτους ή των «κοινωνικών εταίρων» για την υλοποίηση μιας ιδέας ή ενός σχεδίου. Ούτε αργότερα είναι υπόλογος σε αυτούς αν το σχέδιο αποτύχει. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να αναληφθούν επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, τις οποίες το κράτος ή οι κοινωνικοί εταίροι δεν μπορούν να κατανοήσουν και συνεπώς να εγκρίνουν.

Τέλος, ο πλουραλισμός της γνώσης και της εμπειρίας, την οποία οι μάνατζερς και οι καταναλωτές χρησιμοποιούν στις αποφάσεις τους σχετικά με το ποιες καινοτομίες θα πρέπει να δοκιμαστούν, παίζει καθοριστικό ρόλο στην προώθηση των πλέον υποσχόμενων καινοτομιών.

«Ενώ το ευρωπαϊκο σύστημα», γράφει ο Φελπς «συγκεντρώνει ειδήμονες για να εγκρίνουν το πρότυπο του προϊόντος προτού κυκλοφορήσει μια παραλλαγή του στην αγορά, ο καπιταλισμός δίνει πλήρη πρόσβαση στην αγορά σε όλες τις παραλλαγές του προϊόντος».

*(www.tmichas.wordpress.com)


Λεζάντες: Εντμουντ Φελπς ο φετινός κάτοχος του Νόμπελ Οικονομίας
Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Στήλη: ΠΛΑΝΗΤΗΣ-ΓΗ

Οκτώβριος 22, 2006

Δοκιμή εκεί, δόνηση στη Μεσόγειο

Filed under: Politics and Economics — Takis Michas @ 11:25 πμ

ID: 1408611
Εντυπο: ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ-ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 22/10/2006
Σελ.: 028
Κατηγορία: πολιτική

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Οι απόηχοι της πυρηνικής δοκιμής της Β. Κορέας είναι πολύ πιθανό να προκαλέσουν αντιδράσεις και στην περιοχή της Αν. Μεσογείου, με άμεσες επιπτώσεις και στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με αναλύσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας σε διεθνή ΜΜΕ την περασμένη εβδομάδα, μια από τις χώρες που πιθανώς να στραφούν στην απόκτηση πυρηνικών όπλων είναι η Τουρκία.

-Παραπέμποντας σε κύκλους του Πενταγώνου, το αμερικανικό τηλεοπτικό κανάλι Fox ανέφερε ότι «χώρες όπως η Τουρκία, η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία επανεξετάζουν τη θέση τους στο θέμα της ανάπτυξης των πυρηνικών όπλων». Οι χώρες αυτές είχαν υπογράψει τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Οπλων (ΝΡΤ).

Το ντόμινο

– Στη βρετανική «Guardian», ο αναλυτής Σ. Τζένκινς έγραψε ότι «με δεδομένη την ύπαρξη ενός πυρηνικού Ισραήλ, όχι μόνο το Ιράν αλλά και η Τουρκία και η Αίγυπτος θα αρχίσουν να εξετάζουν το ενδεχόμενο της απόκτησης πυρηνικών όπλων».

– Επίσης στην πρόσφατη έκδοση της πολιτικής επιθεώρησης Foreign Affairs, ο καθηγητής του Χάρβαρντ Στ. Ροσέν καλεί τις ΗΠΑ να αντιμετωπίσουν σοβαρά το ενδεχόμενο να αποκτήσουν σύντομα πυρηνικά όπλα η Τουρκία και η Αίγυπτος.

– Ο αναλυτής της αμερικανικής επιθεώρησης «National Review», Στ. Κουρτς, κάνει παραλληλισμό των πιθανών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο, με αυτές στη Νοτιοανατολική Ασία. «Οπως ακριβώς η Ιαπωνία θα εξοπλισθεί προκειμένου να προετοιμασθεί για μια προληπτική επίθεση εναντίον της Β. Κορέας, έτσι και η Τουρκία, η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία θα εξοπλισθούν για να αντιμετωπίσουν την απειλή του Ιράν».

Το φλερτ της Τουρκίας με τα πυρηνικά όπλα δεν είναι νέο. Στο τέλος της δεκαετίας του ’90 στους στρατιωτικούς κύκλους της γειτονικής χώρας υπήρχε ισχυρή υποστήριξη της ιδέας. Επίσης στο τέλος της δεκαετίας του ’80 υπήρχαν ευρύτατα διαδεδομένες υποψίες στη διεθνή κοινότητα ότι η Τουρκία προμήθευε κρυφά το Πακιστάν με υλικά για να κατασκευάσει την πυρηνική του βόμβα.

Σήμερα η Τουρκία έχει δύο εν λειτουργία ερευνητικούς πυρηνικούς αντιδραστήρες υπό τον έλεγχο της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας. Πρόσφατα η τουρκική κυβέρνηση ανήγγειλε ότι προτίθεται να κατασκευάσει άλλους δέκα το 2020 προκειμένου να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες.

Το πυρηνικό πρόγραμμα της Αγκυρας, που ελάχιστα απασχόλησε τη δημόσια συζήτηση στη χώρα μας, αποτελεί σύμφωνα με ξένους αναλυτές σοβαρό πονοκέφαλο για την ελληνική κυβέρνηση.

– «Η Ελλάδα», αναφέρει εμπιστευτικό δελτίο του βρετανικού ιδρύματος αμυντικών μελετών Janes, «υποπτεύεται ότι η Τουρκία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τους αντιδραστήρες για να αποκτήσει μυστικά τα υλικά, την τεχνολογία και την τεχνογνωσία για την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Επίσης θεωρεί ύποπτα τα σχέδιά της για την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων με το πρόσχημα της κάλυψης των αυξανόμενων ενεργειακών αναγκών, με δεδομένη την πληθώρα άλλων ενεργειακών πόρων που έχει».

Για τους περισσότερους Ελληνες η ιδέα μιας Τουρκίας με πυρηνικά όπλα αποτελεί πραγματικό εφιάλτη.

Η άλλη όψη

Ομως υπάρχουν και «εικονοκλάστες» στρατηγικοί αναλυτές που δεν ανησυχούν με αυτή την προοπτική. Αντίθετα πιστεύουν ότι μια τέτοια εξέλιξη πιθανόν θα ωφελήσει την Ελλάδα αν η χώρα μας ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο.

-«Η πυρηνικοποίηση της Τουρκίας», γράφει σε άρθρο του στο περιοδικό «Στρατηγική» ο αναλυτής Ζ. Μίχας*, «θα μπορούσε να συμφέρει την Ελλάδα υπό την προϋποθεση ότι δεν θα διστάσει και αυτή να πράξει το ίδιο. Σε αυτή την περίπτωση η Τουρκία θα έχει απωλέσει το ποσοτικό πλεονέκτημα που της δίνει η σημαντικά μεγαλύτερη έκταση και ο εξαπλάσιος πληθυσμός της και η ελληνοτουρκική διένεξη θα ετίθετο σε νέες βάσεις».

*Δεν έχει συγγένεια με τον αρθρογράφο.


Λεζάντες: Μέχρι το 2020 θα φτιάξει 10 πυρηνικούς αντιδραστήρες για να καλύψει, όπως λέει, τις ενεργειακές της ανάγκες.
Εσωτερικά: Πολλά είναι τα δημοσιεύματα για απόκτηση πυρηνικών από την Τουρκία. Ανησυχία στην Ελλάδα
Πηγή: ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ-ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Θέμα: ΠΟΛΙΤΙΚΟ

Οκτώβριος 19, 2006

Περι «Φιλελευθερης Συμμαχιας»:Mια εναλλακτικη προταση

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 3:39 μμ

Προσωπικα συμμεριζομαι ολες τις αντιρρησεις του Νικου Δημοιυ και του Σταυρου Πετρολεκα σχετικα με την υπο δημιουργια κινηση.Επιπλεον εχω δυο προσθετες αντιρρησεις¨

α)Η προκυρηξη θιγει πολλα σοβαρα θεματα (π.χ. περι της φυσης των ατοιμικων δικαωματων)  με εντελως ανοητο και επιφανειακο τροπο.

β)Περιεχει τρεις (!) θετικες αναφορες στις ΗΠΑ και ουτε μια κριτκη αναφορα στην χειροτερη κυβερνηση που γνωρισε η χωρα αυτη τα τελευται 80 ετη.Δεν χρειαζεται να προσθεσω πως θα ερμηνευθει αυτη η δουλικοτητα προς την κυβερνηση Μπους οταν η προκυρηξη δημοσιοποιιηθει….

Ομως περα απο τις επι μερους αντιρρησεις τις οποιες εχω για την φιλοσοφια της προκυρηξης θεωρω οτι αυτη η πρωτοβουλια με τον τροπο με τον οποιο εχει σχεδιασθει ειναι θνησιγενης και θα θεσει οριστικα την ταφοπλακα σε οποιαδηποτε φιλελευθερη πρωτοβουλια.Η μοναδικη πιθανοτητα για να πετυχει ενα φιλελευθερο  εγχειρημα ειναι  

αν ειναι το αποτελεσμα μαζικων διαδικασιων και ζημωσεων και οχι το αποτελεσμα της θειας εμπνευσης μιας ομαδας εν πολλοις αγνωστων(δεν το λεω υποτιμητικα!) ατομων.Για να διασφαλισθει η μαζικοτητα και αντιπροσωπευτικοτητα του εγχειρηματος προτεινω την ακολουθη διαδιασια.

α)Αποσυρεται παραυτα η σημερινη προκυρηξη

β)Στην θεση της ανεβαινει μια αλλη ολιγολογη που στην ουσια αναγγελει οτι  στα μεσα Ιανουαριου θα πραγματοποιηθει    μια Διερευνητικη Συσκεψη(ΔΣ) στοχος της οποιας θα ειναι ειναι να συζητηθει η φυση του εγχειρηματος.(αν δηλαδη θα παραμεινει απλα μια πολιτικη ομαδα σκεψης και συζητησης η αν θα γινει κομμα) .

γ)Προυποθεση για να γινει η ΔΣ θα ειναι να δηλωσουν συμμετοχη τουλαχιστον 300 ατομα

δ)Θα κληθουν  απο τωρα οι συμετασχοντες να στελνουν στο site μικρες εισηγησεις (οχι πανω απο 500 λεξεις) με θεμα την προαναφερθεισα  προβληματικη.Αυτες οι εισηγησεις θα «ομαδοποιηθουν» και θα παρουσiασθουν στην ΔΣ

ε) Αν η ΔΣ κρινει οτι συντρεχουν οι συνθηκες δημιουργιας κομματος θα υπογραψουν εκεινη την στιγμη οσοι ειναι παροντες το καταστατικο και θα πληρωσουν την ετησια συνδρομη  τους.Θα εκλεγει πενταμελης επιτροπη που θα αναλαβει την οργανωση της Ιδρυτικης Δισακεψης του κομματος. που θα πραγμaτοποιηθει τον ερχομενο Απριλιο.

Οκτώβριος 16, 2006

Πώς ο έρωτας κατέστρεψε τον γάμο!

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 11:43 πμ

ID: 1303731
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 20/09/2005
Σελ.: 54
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Ολοι σχεδόν οι παρατηρητές συμφωνούν ότι ο θεσμός του γάμου αντιμετωπίζει κρίση σήμερα. Οι περισσότεροι αναλυτές συνδέουν την κρίση με διάφορους παράγοντες και αναγκαιότητες της καθημερινότητας που οδηγούν στην εξασθένηση των αισθημάτων μεταξύ του ζευγαριού.

Ομως μια νέα μελέτη της Αμερικανίδας ιστορικού Stephanie Coontz κυριολεκτικά ανατρέπει τις παραδοσιακές απόψεις σχετικά με τα αίτια της κρίσης του γάμου. Η Αμερικανίδα ιστορικός υποστηρίζει ότι η κρίση δεν οφείλεται σε διάφορες σημερινές κοινωνικοοικονομικές συγκυρίες, αλλά στην κυρίαρχη αντίληψη σύμφωνα με την οποία ο έρωτας θα πρέπει να είναι ο κυριότερος λόγος για την ένωση δύο ανθρώπων με τα δεσμά του γάμου! Η ανάδειξη του έρωτα ως της πιο σημαντικής παραμέτρου του γάμου οδηγεί ταυτόχρονα και στην υπονόμευση του θεσμού.

Η άποψη ότι ο γάμος θα πρέπει να βασίζεται στον έρωτα πρωτοεμφανίζεται στα τέλη του 18ου αιώνα και συνεχίζεται με μικρές παραλλαγές μέχρι σήμερα. Τον 18ο αιώνα οι άνθρωποι άρχισαν να υιοθετούν για πρώτη φορά την επαναστατική νέα ιδέα ότι τα αισθήματα θα πρέπει να παίζουν τον κυρίαρχο ρόλο στον γάμο και ότι οι νέοι άνθρωποι θα πρέπει να επιλέγουν τους συντρόφους τους στη βάση των συναισθημάτων τους.

Μέχρι τον 18ο αιώνα οι περισσότερες κοινωνίες θεωρούσαν ότι ο γάμος ήταν ένας πολύ σοβαρός πολιτικός και οικονομικός θεσμός και, κατά συνέπεια, δεν μπορούσε να αφεθεί στις ελεύθερες επιλογές των νέων. Θεωρείτο ότι θα ήταν πολύ ανεύθυνο να βασίσει κανείς μια τέτοια σοβαρή απόφαση -όπως του γάμου- σε κάτι τόσο εφήμερο όπως τα αισθήματα και ο έρωτας.

Ο γάμος δεν είχε ως στόχο να ενώσει δύο άτομα με δεσμούς αγάπης και οικειότητας. Αντίθετα στόχος του γάμου ήταν να αποκτήσει κανείς χρήσιμα πεθερικά καθώς και πολιτικά και οικονομικά πλεονεκτήματα.

Μόνο τα τελευταία 200 έτη, καθώς άλλοι οικονομικοί και πολιτικοί θεσμοί σταδιακά υποκαθιστούσαν πολλές από τις λειτουργίες που πριν εκπληρούσε ο θεσμός του γάμου, άρχισαν οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί να βλέπουν τον γάμο ως μια προσωπική και ιδιωτική υπόθεση που είχε ως κύριο στόχο να ικανοποιήσει συναισθηματικές και σεξουαλικές ανάγκες.

Ομως η στιγμή που επικρατεί η νέα επαναστατική άποψη για τον γάμο είναι ταυτόχρονα και η στιγμή που ο θεσμός του γάμου αρχίζει να υπονομεύεται και να αποσταθεροποιείται. Από τη στιγμή που επικράτησε η ιδέα ότι ο έρωτας θα πρέπει να είναι ο κυριότερος λόγος για την ένωση δύο ανθρώπων, έγινε φανερό ότι οι ίδιες αξίες που αυξάνουν την ικανοποίηση των ανθρώπων σε μια γαμήλια σχέση υπονόμευαν και τη σταθερότητα του γάμου ως θεσμού. Η ιδέα ότι ο γάμος θα πρέπει να βασίζεται στον έρωτα συνεπάγεται ότι ο γάμος δεν έχει πλέον λόγο ύπαρξης από τη στιγμή που ο έρωτας πεθάνει.

Επίσης, αν σύμφωνα με τη νέα αντίληψη ο έρωτας -και όχι κοινωνικοοικονομικοί λόγοι- ήταν ο κυριότερος λόγος μιας σχέσης, τότε οι άνθρωποι θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σχέσεις με νόημα και εκτός γάμου και δεν θα ήταν απαραίτητο να οικοδομηθεί η κοινωνία γύρω από την έννοια του παντρεμένου ζευγαριού.

Σύμφωνα λοιπόν με την Αμερικανίδα ιστορικό, εκείνο το οποίο είναι απορίας άξιον δεν είναι γιατί ο γάμος παρουσιάζει κρίση σήμερα. Αυτό που είναι απορίας άξιον είναι πώς ο θεσμός κατάφερε να διαρκέσει τόσο πολύ -δηλαδή περίπου 200 χρόνια μετά την υιοθέτηση των νέων αντιλήψεων.

Ενας λόγος που εμπόδισε να φανούν οι επαναστατικές επιπτώσεις της νέας ιδέας περί γάμου ήταν η δυνατότητα που είχαν οι συγγενείς, γείτονες και εργοδότες να ρυθμίζουν την προσωπική συμπεριφορά.

Ενας άλλος παράγοντας που έπαιξε ρόλο στην καθυστέρηση της εμφάνισης της κρίσης του γάμου ήταν ο συνδυασμός μη αποτελεσματικών μεθόδων ελέγχου των γεννήσεων και ποινικοποίησης των παράνομων γεννήσεων.

Σημαντικό επίσης ρόλο στη διατήρηση του θεσμού ήταν η νομική και οικονομική εξάρτηση της γυναίκας από τον άνδρα.

Σήμερα που όλοι αυτοί οι φραγμοί έχουν σε σημαντικό βαθμό εκλείψει, ο θεσμός του γάμου εμφανίζεται ολοένα και πιο εύθραυστος. Ομως ποτέ δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι οι λόγοι γι’ αυτή την εξέλιξη δεν έχουν καμία σχέση με το ότι η κοινωνία μας είναι «υλιστική» και ότι τα αισθήματα έχουν «πεθάνει», όπως διατείνεται η λαϊκή σοφία των talk shows. Αντίθετα το καμπανάκι για τον θεσμό του γάμου ήχησε πριν από 200 χρόνια, την ώρα και τη στιγμή που υιοθετήθηκε η παράξενη και επαναστατική ιδέα ότι οι άνθρωποι παντρεύονται επειδή… αγαπιούνται!


Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Στήλη: ΠΛΑΝΗΤΗΣ-ΓΗ

Διάφορα: ΙΔΕΕΣ – ΓΕΓΟΝΟΤΑ – ΠΡΟΣΩΠΑ

Περι επιθετικοτητας

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 11:41 πμ

ID: 1336908
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 23/01/2006
Σελ.: 62
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Στο όχι ιδιαίτερα μακρινό παρελθόν η Ευρώπη ήταν το θέατρο αιματηρών μαχών. Σήμερα στον ίδιο χώρο επικρατεί ζηλευτή ειρήνη. Μέχρι πρόσφατα η Γερμανία και η Ιαπωνία εθεωρούντο ιδιαίτερα επιθετικά κράτη. Σήμερα δύσκολα θα βρει κανείς πιο ειρηνικές χώρες. Τον Μεσαίωνα οι ορδές των Βίκινγκς έσπερναν τον τρόμο στην Ευρώπη. Σήμερα οι σκανδιναβικές χώρες συμμετέχουν κυρίως σε ειρηνευτικές επιχειρήσεις. Ολες αυτές οι μεταβολές φαίνεται να ενισχύουν την άποψη ότι η επιθετικότητα και ο πόλεμος δεν αποτελούν μια σταθερή συμπεριφορά των κοινωνιών, αλλά ότι αντιθέτως υπόκεινται στην επίδραση εξωτερικών παραγόντων.

Η άποψη αυτή ενισχύεται από πρόσφατες έρευνες στο βασίλειο των ζώων, όπως αυτή του καθηγητή Νευρολογίας του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ Robert Sapolsky που δημοσιεύονται στο «Foreign Affairs» (Ιανουάριος / Φεβρουάριος 2006).

Ο Sapolsky μελέτησε δύο ομάδες μπαμπουίνων στην Κένυα: Την «ομάδα του δάσους» που ζούσε στον εθνικό κήπο της χώρας και τη γειτονική «ομάδα των σκουπιδιών» που τρεφόταν από τα αποφάγια ενός ξενοδοχείου που είχε χτιστεί στην περιοχή. Κάθε πρωί τα μισά αρσενικά της πρώτης ομάδας εισέβαλλαν στην περιοχή της δεύτερης για να κλέψουν αποφάγια και να πολεμήσουν τα αρσενικά της δεύτερης ομάδας. Οι εισβολείς είχαν δύο κυρίως χαρακτηριστικά: ήταν ιδιαίτερα επιθετικοί (χαρακτηριστικό που ήταν αναγκαίο προκειμένου να πάρουν το φαγητό από τους άλλους μπαμπουίνους) και δεν τους ενδιέφερε ιδιαίτερα να είναι κοινωνικοί (οι επιθέσεις λάμβαναν χώρα το πρωί, όταν συνήθως οι μπαμπουίνοι καλλωπίζονται). Αξίζει να σημειωθεί ότι οι μπαμπουίνοι ζουν σε ιδιαίτερα βίαιες και ιεραρχικές κοινωνίες και τα περισσότερα αρσενικά πεθαίνουν από βίαιο θάνατο.

Κατά τη διάρκεια της έρευνας ξέσπασε μια επιδημία φυματίωσης από τα δηλητηριασμένα αποφάγια του ξενοδοχείου μεταξύ των μπαμπουίνων, που είχε αποτέλεσμα να πεθάνουν πολλά μέλη της «ομάδας των σκουπιδιών» και όλα τα αρσενικά της «ομάδας του δάσους» που έκαναν επιδρομές στη γειτονική περιοχή για να φάνε αποφάγια. Το αποτέλεσμα ήταν ότι τα αρσενικά που έμειναν στην «ομάδα του δάσους» ήταν λιγότερο επιθετικά και περισσότερο κοινωνικά, γεγονός που σε λίγο καιρό άρχισε να αποτυπώνεται και στην κοινωνική συμπεριφορά ολόκληρης της ομάδας.

Οι θηλυκοί μπαμπουίνοι περνάνε τη ζωή τους στην ομάδα στην οποία γεννήθηκαν, ενώ οι αρσενικοί την εγκαταλείπουν μόλις περάσουν την εφηβεία. Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι ενήλικες αρσενικοί μπαμπουίνοι μιας ομάδας έχουν γεννηθεί αλλού και έχουν μεταναστεύσει στην ομάδα στην οποία διαβιούν. Οταν δέκα χρόνια μετά την επιδημία της φυματίωσης οι επιστήμονες μελέτησαν την «ομάδα του δάσους» ανακάλυψαν ένα πολύ ενδιαφέρον φαινόμενο. Ολοι οι αρχικοί αρσενικοί μπαμπουίνοι είχαν πεθάνει ενώ οι νέοι μπαμπουίνοι που είχαν μεταναστεύσει στην ομάδα είχαν υιοθετήσει τις φιλειρηνικές τάσεις που είχαν επικρατήσει! Είχαν με άλλα λόγια και αυτοί «αλλάξει τη φύση τους» και δεν επεδείκνυαν καθόλου την επιθετικότητα που χαρακτηρίζει τους μπαμπουίνους. Αντιθέτως επεδείκνυαν υψηλό βαθμό κοινωνικότητας περνώντας τις ώρες τους όχι μόνο καλλωπίζοντας τους εαυτούς τους αλλά και τους άλλους συντρόφους τους -γεγονός πρωτάκουστο για έναν μπαμπουίνο! Με άλλα λόγια, η «ομάδα του δάσους» δεν θύμιζε καθόλου μια κοινωνία μπαμπουίνων. Οπως η Γερμανία και η Ιαπωνία έτσι και η «ομάδα του δάσους» είχε μεταβληθεί από ένα επιθετικό σύνολο σε ένα σύνολο ειρηνιστών!

Αυτές οι αλλαγές στη συμπεριφορά σχετίζονται σύμφωνα με τον Sapolsky με τη διαδικασία κοινωνικοποίησης των νέων μελών και ιδιαίτερα το σημαντικό ρόλο που παίζουν τα θηλυκά. Σε μια τυπική ομάδα μπαμπουίνων η αποδοχή νέων μελών παίρνει χρόνο και στην αρχή τα νέα αρσενικά γίνονται ο στόχος επιθέσεων από τους άλλους. Ομως στην περίπτωση της «ομάδας του δάσους» τα θηλυκά επεφύλαξαν πολύ θετική υποδοχή στα νέα αρσενικά. Ετσι π.χ., τους προσέφεραν σεξ μόλις έπειτα από 18 ημέρες (ενώ σε τυπικές κοινωνίες μπαμπουίνων χρειάζεται 63 ημέρες) και άρχισαν να τους περιποιούνται μόλις 20 ημέρες μετά την άφιξή τους (το κανονικό διάστημα είναι 78 ημέρες). Αυτό είχε αποτέλεσμα, παρατηρεί ο Sapolsky, ότι «τα νεοαφιχθέντα αρσενικά όταν βλέπουν πόσο καλά τους συμπεριφέρονται ηρεμούν και σταδιακά υιοθετούν τη συμπεριφορά του κοινωνικού περίγυρου της ομάδας».

Φυσικά για να εξαγάγει κανείς τελικά συμπεράσματα χρειάζονται μελέτες πολλών δεκαετιών. Πάντως, αν και οι μπαμπουίνοι μπορούν να αλλάξουν τη δομή συμπεριφοράς των κοινωνιών τους, τότε μπορούμε να ευελπιστούμε και για την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών.


Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Στήλη: ΠΛΑΝΗΤΗΣ-ΓΗ

Διάφορα: ΙΔΕΕΣ – ΓΕΓΟΝΟΤΑ – ΠΡΟΣΩΠΑ

Καλλιο υιοθεσια παρα κατασκευη παιδιου»!.Συνεντευξη με τον Τ.Ριφκιν

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 11:37 πμ

ID: 641713
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 18/12/2000
Σελ.: 24,41
Κατηγορία: Ελλάδα

ΤΖΕΡΕΜΙ ΡΙΦΚΙΝ: Ο Αμερικανός ειδικός σε θέματα βιοτεχνολογίας αρνείται κάθε γενετική μεταβολή που περνά στις μελλοντικές γενιές και προκρίνει το «μαλακό» δρόμο της αξιοποίησης της γνώσης του γονιδιακού χάρτη

«Καλύτερα υιοθεσία παρά κατασκευή παιδιού»

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ michas@enet.gr

Αν γνωρίζατε ότι το παιδί που πρόκειται να φέρετε στον κόσμο θα πάσχει από σύνδρομο Ντάουν ή από δισχιδή ράχη ή από σύνδρομο Τέρνερ ή από οικογενή αμαυρωτική ιδιωτία ή από δρεπανοκυτταρική αναιμία… Αν γνωρίζατε ότι αν κάνατε μια ιατρική θεραπεία ή επέμβαση πριν από τη σύλληψη το παιδί σας θα ήταν απολύτως υγιές… τότε τι θα επιλέγατε; Πιθανότατα θα επιλέγατε το δρόμο της επέμβασης. Καλώς ήλθατε λοιπόν στον κόσμο της ευγονικής! Διότι η εξάλειψη των ανεπιθύμητων γενετικών γνωρισμάτων είναι η πεμπτουσία της ευγονικής.

«Πράγματι σε μερικά χρόνια», μας είπε ο Τζέρεμι Ρίφκιν (τον συναντήσαμε την περασμένη εβδομάδα σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας), «ένας άνδρας και μια γυναίκα που θα γνωρίζουν το γενετικό προφίλ τους θα μπορούν να προβλέψουν, όταν το σπέρμα συναντήσει το ωάριο, ποια θα είναι η γενετική σύνθεση του βρέφους. Αν κανείς γνώριζε ότι θα μεταβιβάσει γονίδιο παιδικής λευχαιμίας, δεν θα ήθελε να το εξαλείψει στο σπέρμα ή στο ωραρίο πριν από τη σύλληψη; Αυτό είναι ευγονική. Δεν μπορούμε να αποφύγουμε τον όρο. Είναι όμως λάθος να ταυτίζουμε τη νέα ευγονική με την περίοδο του ναζισμού στη Γερμανία. Δεν υπάρχει ούτε σκοτεινή συνωμοσία ούτε προσπάθεια δημιουργίας αρίας φυλής. Από πλευράς εταιρειών, η επιθυμία είναι να παράγονται προϊόντα που βοηθούν και ευεργετούν τους ανθρώπους – διότι αν δεν τους βοηθούσαν, δεν θα υπήρχαν αγορές. Βραχυπρόθεσμα η νέα ευγονική προσεγγίζεται με συμπάθεια, είναι φιλική, ευεργετική. Ομως μακροπρόθεσμα μπορεί να δημιουργήσει εξίσου μεγάλα προβλήματα, όπως η παλιά ευγονική. Πάντως», σπεύδει να προσθέσει ο κ. Ρίφκιν, «θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα και από τις δυο πλευρές».

– Ποιες είναι οι κυριότερες επιπτώσεις της νέας ευγονικής;

«Κατ’ αρχάς στην εποχή του γενετικού σχεδιασμού ο κάθε γονιός θα έχει την υποχρέωση να φροντίζει για την υγεία του παιδιού του, όχι από τη γέννηση μέχρι το θάνατο όπως ίσχυε μέχρι σήμερα, αλλά και από τη σύλληψη μέχρι τον τοκετό. Αυτό επιφέρει μια βασική αλλαγή στη σχέση γονέα-παιδιού. Το παιδί δεν είναι πλέον ευλογία του Θεού, αλλά προϊόν παρέμβασης. Ο γονιός του είναι ο ευγονιστής όχι ο Χίτλερ! Ομως στο παιδί μπορεί να μην αρέσει το γενετικό πρότυπο που έπελεξε ο γονιός του…».

– Με την ίδια λογική μπορεί να μην του αρέσει και ο γενετικός εξοπλισμός με τον οποίο τον εφοδίασε ο γενετικός λαχνός…

«Ναι, αλλά δεν έχει κανένα να ρίξει τις ευθύνες. Τι γίνεται τώρα με το παιδί που για διάφορους λόγους δεν έχει προγραμματιστεί γενετικά; Το παιδί αυτό θα παρουσιάζει κάποιο «έλλειμμα». Πόσο ανεκτικοί θα είμαστε προς αυτό το παιδί σε ένα κόσμο, στον οποίο ο γενετικός προγραμματισμός θα εφαρμόζεται από τη σύλληψη; Ο κόσμος στον οποίο βαίνουμε θα προσμένει από τους γονείς να σχεδιάσουν τα παιδιά τους στη βάση των κανόνων της μηχανικής. Ο κίνδυνος εδώ δεν είναι ενός Χίτλερ, όπως υποστηρίζουν λαναθασμένα πολλοί. Ο κίνδυνος είναι ότι σε αυτό το νέο κόσμο θα χάσουμε την ικανότητα να συμπάσχουμε με αυτούς που έχουν ορισμένες ατέλειες. Σε έναν κόσμο στον οποίο θα θεωρούμε ότι τα παιδιά μας μπορούν να τελοιοποιηθούν μέσω σχεδιασμού, πόσο αλήθεια θα μπορούμε να συμπάσχουμε με ένα παιδί που αποκλίνει από το μέσο όρο; Απλά θα το αντιμετωπίζουμε ως ένα «λάθος»».

Γενετικές διακρίσεις

Ενας δεύτερος μεγάλος κίνδυνος που απειλεί την κοινωνία της γενετικής μηχανικής, σύμφωνα με τον Τζέρεμι Ρίφκιν, είναι ο κίνδυνος του γενετικού στιγματισμού και των γενετικών διακρίσεων.

«Ο κίνδυνος των γενετικών διακρίσεων είναι τόσο σοβαρός όσο σήμερα των θρησκευτικών, εθνικών ή φυλετικών διακρίσεων. Οι εργοδότες θα θέλουν να γνωρίζουν ποια είναι η γενετική σου σύνθεση προκειμένου να αποφασίσουν για π.χ. θέματα προαγωγής. Ας υποθέσουμε ότι μεταξύ τριών υποψήφιων οι δύο έχουν γενετική προδιάθεση για καρκίνο, ενώ ο τρίτος όχι. Ποιον θα διαλέξει η επιχείρηση;».

– Ομως, στο βαθμό που θα υπάρχει η δυνατότητα χειρουργικής ή άλλης επέμβασης στο γενετικό εξοπλισμό, δυσκολεύομαι να κατανοήσω την ισχύ του επιχειρήματός σας… Και κάτι άλλο. Σήμερα ίσως να μην υπάρχουν γενετικές διακρίσεις, αλλά υπάρχουν οι «περιβαλλοντικές» διακρίσεις. Το παιδί που τέλειωσε το Κολέγιο, έχει πολύ μεγαλύτερες κοινωνικές δυνατότητες απ’ αυτό που μαθήτευσε σε ένα δημόσιο στις υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας. Σήμερα ήδη ωφελούνται αυτοί που είναι «περιβαλλοντικά» προνομιούχοι…

«Εχετε δίκιο, αλλά δεν νομίζω ότι τα συμπεράσματά σας είναι ορθά. Είναι σαν να σηκώνεις ψηλά τα χέρια…».

– Απλά επισημαίνω ότι δεν φταίει η βιοτεχνολογία για τις διακρίσεις…

«Σωστά. Αλλά οι γενετικές διακρίσεις είναι πολύ πιο επικίνδυνες… Γενικότερα με προβληματίζει η μετατόπιση προς τη γλώσσα της γενετικής αιτιότητας που κυριαρχεί σήμερα στις ΗΠΑ. Είναι σωστό ότι η δική μας γενιά έκανε το τεράστιο λάθος να υποβαθμίσει τις γενετικές βάσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Ομως σήμερα το εκκρεμές έχει πάει προς την εντελώς αντίθετη κατεύθυνση. Σήμερα π.χ,. στις ΗΠΑ οι μαθησιακές δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένα 5-20% των μαθητών θεωρείται ότι έχουν γενετική βάση -«διαταραχή της έλλειψης συγκέντρωσης»- και αντιμετωπίζεται με φάρμακα. Τρία εκατομμύρια παιδιά σήμερα παίρνουν ρινταλίν! Μ’ αυτό τον τρόπο δεν αφήνεται περιθώριο για τη συζήτηση των περιβαλλοντικών συνθηκών που επηρεάζουν τη συμπεριφορά του παιδιού. Αν η βάση της «διαταραχής της έλλειψης συγκέντρωσης» είναι γενετική, γιατί άραγε δεν παρουσιάζεται το ίδιο πρόβλημα και στα Ελληνόπουλα;».

– Διερωτώμαι αν δεν παρουσιάζεται ή αν απλά δεν υπάρχει η γνώση του προβλήματος… Στην Ελλάδα τα συμπτώματα αυτού του φαινομένου θεωρούνται ακόμη ότι αντανακλούν συνειδητές συμπεριφορές του παιδιού: ότι «έχει αλλού το μυαλό» του, ότι «είναι επιπόλαιο», ότι «δεν μπορεί να βάλει τον κώλο του κάτω» και ανάλογα βαθυστόχαστα. Αλλά έστω ότι φταίει το περιβάλλον όπως λέτε. Και λοιπόν; Μπορούμε να το αλλάξουμε; Μπορείτε να αλλάξετε το γεγονός ότι στις περισσότερες περιπτώσεις σήμερα εργάζονται και οι δύο γονείς και έχουν ελάχιστο χρόνο να αφιερώσουν στα παιδιά; Μπορείτε να σταματήσετε την αύξηση των διαζυγίων; Αν δεν μπορείτε να αλλάξετε αυτά τα δεδομένα, με πιο δικαίωμα θα στερήσετε από το παιδί τη δυνατότητα να βελτιώσει την απόδοσή του μέσω του ρινταλίν;

«Δεν διαφωνώ. Αν το παιδί υποφέρει, ας χρησιμοποιήσει ρινταλίν. Και φυσικά, δεν μπορείς να αλλάξεις την κοινωνία σε μια ημέρα. Είσαι αναγκασμένος να χρησιμοποιήσεις βραχυπρόθεσμες λύσεις όπως τα φάρμακα που αναφέραμε. Το πρόβλημα όμως είναι ότι το βραχύπροθεσμο πολλές φορές παγιώνεται και γίνεται μακροπρόθεσμο. Κοιτάξτε, η νέα βιολογία θα μπορούσε είτε να αποτελέσει ένα εργαλείο για την αναγέννηση της ανθρώπινης κοινωνίας, είτε ένα μέσο για την καταστροφή της. Υπάρχει αφ’ ενός ο «σκληρός» δρόμος των «διορθωτικών» παρεμβάσεων, που ακολουθούν οι περισσότεροι μοριακοί βιολόγοι, και αφ’ ετέρου ο «μαλακός» τρόπος, που διερευνά τις σχέσεις ανάμεσα στις γενετικές μεταλλάξεις και τις περιβαλλοντικές αλλαγές. Ο πρώτος, ο «σκληρός» δρόμος ισοδυναμεί με αναγωγισμό…».

Ο «μαλακός» δρόμος

– Και ποιο είναι το πρόβλημα με τον αναγωγισμό; Αν σας πονάει το δόντι σας ζητάτε από το γιατρό να σας λύσει αυτό το συγκεκριμένο πρόβλημα το ταχύτερο δυνατόν. Δεν του ζητάτε να εξετάσει τη συνολική θέση σας ως έμβιου όντος στο Σύμπαν, προτού θεραπεύσει τον πονόδοντό σας…

«Συμφωνώ. Ομως το θέμα εδώ αφορά τις επιστήμες της ζωής και οι αποφάσεις που λαμβάνουμε θα έχουν μεγάλες επιπτώσεις στο μέλλον μας. Χρειάζεται συστημική προσέγγιση. Επιτρέψτε μου να αναπτύξω το «μαλακό» δρόμο, που θεωρώ ότι αποτελεί την εναλλακτική χρήση της βιοτεχνολογίας. Το 70% των ασθενειών που προσβάλλουν τους κατοίκους των πλούσιων χωρών είναι ασθένειες των πλούσιων: άγχος, καρδιακές προσβολές, διαβήτης κτλ. Γνωρίζουμε ότι το 70% αυτών των ασθενειών βασίζονται σε γενετική προδιάθεση, που ενεργοποιείται από περιβαλλοντικά ερεθίσματα. Γνωρίζουμε επίσης ότι αυτά τα γονίδια μπορεί να μην ενεργοποιηθούν ποτέ αν ακολουθήσουμε μια συγκεκριμένη δίαιτα ή τρόπο ζωής. Ολοι π.χ. οι άνδρες γνωρίζουν σήμερα ότι αν τρώνε τρεις φορές την εβδομάδα σάλτσα ντομάτας δεν θα πάθουν καρκίνο του προστάτη. Αυτό που προτείνω είναι να χρησιμοποιήσουμε τις τεράστιες γνώσεις που μας παρέχει η σύγχρονη βιοτεχνολογία, για να βελτιώσουμε την πρόληψη, αντί να ακολουθήσουμε το «σκληρό» δρόμο της διόρθωσης του γενετικού μας εξοπλισμού. Σε δέκα χρόνια από σήμερα, ο καθένας θα έχει τη δυνατότητα χαρτογράφησης του γονιδιώματός του. Θα γνωρίζουμε την γενετική μας προδιάθεση για κάθε αρρώστια. Θα μπορούμε να προσδιορίζουμε έτσι π.χ. συγκεκριμένες δίαιτες για κάθε άτομο που θα ταιριάζουν με το γενετικό του μηχανισμό και θα απομακρύνουν την πιθανότητα να ενεργοποιηθούν οι γενετικές προδιαθέσεις του…».

– Και τι θα προτείνατε στην περίπτωση μιας αρρώστιας που απειλεί τη ζωή του ασθενή;

«Μόνο σε ακραίες περιπτώσεις θα προσέφευγα στο «σκληρό» δρόμο, χρησιμοποιώντας τα γενετικά φάρμακα, ορισμένα από τα οποία είναι ομολογουμένως εκπληκτικά. Θα δεχόμουν επίσης τη σωματική θεραπεία, όπου η επέμβαση γίνεται μόνο στα σωματικά κύτταρα και οι γενετικές μεταβολές δεν μεταβιβάζονται στους απογόνους. Ομως δεν δέχομαι σε καμία περίπτωση τη θεραπεία της αναπαραγωγικής σειράς, όπου οι γενετικές μεταβολές γίνονται στο σπέρμα, στο ωάριο και στα εμβρυακά κύτταρα και περνούν σε όλες τις μελλοντικές γενιές».

Η τεκνοποίηση

– Τι θα κάνατε στην περίπτωση που ένα ζευγάρι διαπιστώνει ότι αν τεκνοποιήσει, το παιδί τους θα παρουσιάσει σοβαρά προβλήματα; Θα ήσαστε εναντίον της θεραπείας της αναπαραγωγικής σειράς που θα τους εξασφάλιζε ένα υγιές παιδί;

«Θα τους έλεγα να υιοθετήσουν».

– Δεν έχει προβλήματα η υιοθεσία; Και με ποιο δικαίωμα θα τους στερούσαμε το δικαίωμα της επιλογής;

«Κοιτάξτε. Κατανοώ ότι όλοι μας είμαστε ξετρελαμένοι με την ιδέα της επιλογής. Ομως η ζωή δεν είναι μόνον επιλογές. Είναι και υποχρεώσεις. Το θέμα είναι ότι οι αλλαγές που θα γίνουν στο γονίδιο θα έχουν επιπτώσεις και στις μελλοντικές γενιές, που προφανώς δεν είναι παρούσες για να ζητηθεί η γνώμη τους. Ομως, ακόμη και στις περιπτώσεις αυτών των «κακών» γονιδίων, το αν θα ενεργοποιηθούν ή όχι από τη σύλληψη μέχρι τη γέννηση εξαρτάται από λεπτές αλλαγές που συντελούνται στο μητρικό περιβάλλον. Ισως να εμποδιστεί η ενεργοποίησή τους, αλλάζοντας το περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσεται το έμβρυο – π.χ. αν η μητέρα αλλάξει τη δίαιτά της».

– Σε ορισμένες περιπτώσεις ο γενετικός προκαθορισμός μπορεί να φτάνει το 100%…

«Δεν το γνωρίζουμε. Αλλά όπως ανέφερα και προηγουμένως, υπάρχει πάντα η λύση της υιοθεσίας».


Λεζάντες: Είναι λάθος να ταυτίζουμε την ευγονική με τον Χίτλερ αλλά επικίνδυνη η μετατόπιση στη γλώσσα της γενετικής αιτιότητας όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ, τονίζει ο Τζ. Ρίφκιν
Εσωτερικά:

  • «Οι γενετικές διακρίσεις είναι οι πιο επικίνδυνες για τις κοινωνίες του μέλλοντος»
  • «Ο κίνδυνος είναι να χάσουμε τη δυνατότητα συνύπαρξης με αυτούς που έχουν κάποιες ατέλειες»
  • «Γνωρίζοντας τη γενετική μας προδιάθεση μπορούμε να επιλέξουμε τρόπο ζωής που να μας ταιριάζει»

Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Θέμα: ΕΛΕΥΘΕΡΟ

«Το μελλον ειναι η βιολογια». Μια συνεντευξη με τον Φ.Φουκουγιαμα

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 11:25 πμ

ID: 908825
Εντυπο: ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
Ημ/νία: 31/12/1998
Σελ.: 16,17,18,19

Επαναστάσεις του μέλλοντος Ο Φράνσις Φουκουγιάμα μετά το «Τέλος της Ιστορίας» προσπαθεί να κατανοήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά μέσω της βιολογίας

ΤΟΥ ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Οταν κάποτε στο μέλλον, όταν θα έχει εκλείψει το ανθρώπινο γένος, προσγειωθεί ένα διαστημόπλοιο από ένα μακρινό πλανήτη, σε ποια άραγε κείμενα θα στραφούν τα μικρά πράσινα ανθρωπάκια για να πληροφορηθούν το Zeitgeist (Πνεύμα της Εποχής) που επικρατούσε στον πλανήτη μας στο τέλος του 20ού αιώνα;

Στα κείμενα, φυσικά, ιστορικών, δημοσιογράφων, αρθογράφων, αναλυτών της εποχής κ.τ.λ. Σ’ αυτή την κατηγορία κειμένων θα σταθούν αναμφίβολα σε ένα όνομα: Του Αμερικανο-ιάπωνα καθηγητή Φράνσις Φουκουγιάμα. Τόσο στα κυρίως έργα του όσο επίσης και στις μηνιαίες επιλεκτικές βιβλιοκρισίες τις οποίες κάνει από τις σελίδες του Foreign Affairs, θα ανακαλύψουν να αποτυπώνεται με τον πιο ανάγλυφο τρόπο το Zeitgeist όπως τουλάχιστον αυτό διαμορφώνεται στα «τούρμπο» Πανεπιστήμια (Χάρβαρντ, Στάνφορντ, ΜΙΤ κ.τ.λ.) και στις «τούρμπο» δεξαμενές σκέψης (Ραντ, Μπρούκινς, Κατο κ.τ.λ.).

Στο περιβόητο έργο του το «Τέλος της Ιστορίας» ο Φράνσις Φουκουγιάμα κατέγραφε μια νέα αισιόδοξη ιστορική πραγματικότητα που διαμορφωνόταν, όπως ισχυριζόταν, μετά τον παγκόσμιο θρίαμβο της φιλελεύθερης καπιταλιστικής δημοκρατίας, ενώ στο επόμενο βιβλίο του με τίτλο «Εμπιστοσύνη» («Trust») άρθρωνε με σαφήνεια τον ανήσυχο προβληματισμό που άρχιζε να εμφανίζεται σχετικά με τις θεσμικές προϋποθέσεις για τη λειτουργία της αγοράς.

Στο νέο του βιβλίο, το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει το επόμενο έτος, ο Φράνσις Φουκουγιάμα καταγράφει το σημαντικότερο ίσως γεγονός των τελευταίων ετών: Την επάνοδο της βιολογίας ως του κυριότερου ερμηνευτικού κλειδιού για την κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Αυτό ήταν λοιπόν και το θέμα που επιλέξαμε να συζητήσουμε μαζί του στη συνέντευξη που παραχώρησε στην «Ε».

Πάντοτε αισιόδοξος και ορθολογιστής -«Είμαι εναντίον κάθε σχετικισμού. Πιστεύω απόλυτα στην πρόοδο» ήταν τα πρώτα λόγια του όταν αρχίσαμε τη συζήτηση- ο Φράνσις Φουκουγιάμα μάς μίλησε για το νέο βιολογικό υπόδειγμα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, για τις επιπτώσεις στον τομέα της διεθνούς πολιτικής και για τα όρια των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων.

«Η εξέλιξη των ενδιαφερόντων μου» λέει απαντώντας σε σχετικό ερώτημα «εκφράζει σε μεγάλο βαθμό την παιδεία μου στην πολιτική φιλοσοφία της Κλασικής εποχής. Αυτοί που με επηρέασαν περισσότερο ήσαν ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης σύμφωνα με τους οποίους υπήρχε πάντοτε σχέση μεταξύ ηθικής και φύσης. Η νέα βιολογία, η λεγόμενη «εξελικτική βιολογία» ή νεοδαρβινισμός, επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη φύση του ανθρώπου. Πιστεύω θα παίξει τον επόμενο αιώνα τον κυρίαρχο ρόλο στην ερμηνεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η γλώσσα η οποία θα επικρατήσει θα είναι η γλώσσα της βιολογίας».

ΕΡ.: Θα μπορούσαμε λοιπόν να περιγράψουμε την πνευματική σας πορεία ως μια πορεία που αρχίζει από το «Τέλος της Ιστορίας» και καταλήγει στο «Τέλος των Κοινωνικών Επιστημών» -με την έννοια ότι πλέον οι κοινωνικές και οι πολιτιστικές επιστήμες δεν έχουν πια να προσφέρουν στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς;

ΑΠ.: Οχι ακριβώς. Απλά πιστεύω ότι οι κοινωνικές και πολιτιστικές επιστήμες είχαν θέσει για ένα πολύ μακρύ χρονικό διάστημα τελείως στο περιθώριο τη συζήτηση για τη βιολογία και την ανθρώπινη φύση. Δεν παρακολούθησαν καθόλου την επανάσταση που πραγματοποιείται στη βιολογία τα τελευταία έτη και τις καθημερινές νέες ανακαλύψεις που εμφανίζονται στο χώρο αυτό. Στις κοινωνικές και πολιτιστικές επιστήμες υπερτονίζονταν ότι οι ταυτότητες των ανθρώπων είναι «κοινωνικά κατασκευάσματα», ότι μπορούμε να διαλέγουμε όποιο «ρόλο» επιθυμούμε. Αυτή η άποψη νομίζω ότι σήμερα αναγνωρίζεται σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό πως είναι λανθασμένη.

ΕΡ.: Ποια είναι η εικόνα της ανθρώπινης συμπεριφοράς που απορρέει από την εξελικτική βιολογία;

ΑΠ.: Οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τη γενετική μας δομή όπως αυτή διαμορφώθηκε στη διάρκεια των εκατοντάδων χιλιάδων ετών που τα άτομα ζούσαν σε κοινωνίες κυνηγών/τροφοσυλλεκτών. Γνωρίζουμε π.χ. σήμερα ότι σε όλους τους πολιτισμούς και τις κοινωνίες υπάρχουν βασικές ομοιότητες μεταξύ αφ’ ενός της συμπεριφοράς των ανδρών και αφ’ ετέρου των γυναικών όσον αφορά τη διαδικασία επιλογής σεξουαλικού συντρόφου – οι γυναίκες είναι μεταξύ άλλων πολύ πιο επιλεκτικές στο ζευγάρωμα. Εχει σήμερα πλέον αποδειχθεί ότι οι γυναίκες και οι άνδρες χρησιμοποιούν διαφορετικές αναπαραγωγικές στρατηγικές και ότι υπακούουν και σε διαφορετικές συναισθηματικές ορμές.

ΕΡ.: Ομως ο αποκλεισμός της βιολογίας από τις κοινωνικές επιστήμες δεν ήταν τυχαίος. Συνδεόταν ασφαλώς με τον ιδεολογικό ρόλο τον οποίο είχαν παίξει έννοιες όπως η «ράτσα» (φυλή) και το «αμετάβλητο της ανθρώπινης φύσης» σε ορισμένα πολιτικά κινήματα.

ΑΠ.: Αναμφίβολα. Είναι γνωστή η σχέση της βιολογίας, του ευγονικού κινήματος με ρατσιστικά κινήματα, τον ιμπεριαλισμό και με το ναζισμό. Ομως εδώ θα ήθελα να κάνω δυο παρατηρήσεις. Πρώτον, ότι η έννοια της «ράτσας» («φυλή») δεν θεωρείται ότι έχει επιστημονικό περιεχόμενο σήμερα και δεν χρησιμοποιείται από τη νεοδαρβινιστική βιολογία. Δεύτερον, ότι δεν συνδέονται μόνο οι θεωρίες που υποστήριζαν το «αμετάβλητο της ανθρώπινης φύσης» με εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας. Θεωρίες όπως ο μαρξισμός, που υποστήριζαν το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή την ιστορικότητα και το ευμετάβλητο της ανθρώπινης φύσης, συνδέθηκαν και αυτές με τεράστια εγκλήματα. Δεν πρέπει π.χ. να ξεχνάμε τις κτηνωδίες και βαρβαρότητες στις οποίες οδήγησαν οι προσπάθειες των Στάλιν, Πολ-Ποτ, Μάο να κατασκευάσουν το «Νέο Ανθρωπο» του σοσιαλισμού.

ΕΡ.: Πάντως υπάρχει μεγάλη συζήτηση σήμερα στα πλαίσια του βιολογικού μοντέλου σχετικά με την άρτια μορφή πολιτικοκοινωνικής οργάνωσης μιας κοινωνίας. Ηδη έχουν αρχίσει να αναπτύσσονται δυο σχολές, μια «δεξιά» που τονίζει το γεγονός ότι η κοινωνία της αγοράς εκφράζει καλύτερα την «εγωιστική» φύση του ατόμου και η «αριστερή» πλευρά που δίνει έμφαση στο επιχείρημα ότι οι μεγαλύτερες οικονομικές ανισότητες είναι αφύσικα φαινόμενα τα οποία δεν απαντώνται στις κοινωνίες των κυνηγών/τροφοσυλλεκτών.

ΑΠ.: Ναι, και παλαιότερα πολλοί σοσιαλιστές χρησιμοποιούσαν -με τελείως επιφανειακό και λανθασμένο τρόπο- το παράδειγμα των κοινωνιών των μυρμηγκιών ή των μελισσών για να αποδείξουν ότι ο κολεκτιβισμός είναι μέρος της φύσης. Ομως πράγματι η εξελικτική βιολογία δεν δίνει μονοσήμαντες απαντήσεις στο θέμα της καλύτερης πολιτικής ή κοινωνικής οργάνωσης. Ας μην ξεχνάμε ότι οι φορείς της εξέλιξης δεν είναι τα άτομα, αλλά τα γονίδια τα οποία τα μοιράζονται πολλά άτομα. Πρέπει λοιπόν να είναι κανείς πολύ προσεκτικός όταν προσπαθεί να εξαγάγει από τη βιολογία συμπεράσματα σχετικά με τον άριστο τρόπο κοινωνικής οργάνωσης. Από την άλλη πλευρά υπάρχουν πολλοί που υποστηρίζουν ότι ορισμένες μορφές κοινωνικής οργάνωσης, όπως η πυρηνική οικογένεια, είναι πολύ πιο κοντά στη φύση του ατόμου όπως αυτή διαμορφώθηκε σε εκατοντάδες χιλιάδες έτη συλλεκτών/κυνηγών. Η εκτεταμένη οικογένεια είναι ένα μεταγενέστερο φαινόμενο που συνδέεται με την περίοδο των καλλιεργητών- γεωργών. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την άποψη βλέπουμε από τη βιομηχανική περίοδο μέχρι σήμερα μια αναβίωση της πυρηνικής οικογένειας, μια επιστροφή με αλλά λόγια στην αρχική μορφή κοινωνικής οργάνωσης. Πάντως το βιολογικό μοντέλο δεν μπορεί να σου υποδείξει μορφές κοινωνικής οργάνωσης. Αυτό που μπορεί να σου υποδείξει είναι τα όρια της κοινωνικής μηχανικής, τα όρια στο τι μπορείς να κάνεις με τους ανθρώπους.

ΕΡ.: Τι προβλέψεις μπορούμε άραγε να κάνουμε με βάση το βιολογικό υπόδειγμα για τις παγκόσμιες εξελίξεις καθώς εισερχόμαστε στο νέο αιώνα; Οτι ο πόλεμος π.χ., στο βαθμό που απορρέει από ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης όπως την επιθετικότητα, θα μας συνοδεύει και στον αιώνα που έρχεται;

ΑΠ.: Οχι, δεν θα το έλεγα αυτό. Είναι γεγονός ότι χαρακτηριστικά όπως η επιθετικότητα και ο ανταγωνισμός για την επικράτηση στην κοινωνική ιεράρχηση αποτελούν πράγματι σταθερά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης -ή μάλλον της ανδρικής- συμπεριφοράς. Ομως αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι μας οδηγούν πάντοτε σε πόλεμο. Αντίθετα, στα πλαίσια της καπιταλιστικής φιλελεύθερης κοινωνίας αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν να διοχετευθούν σε κοινωνικές παραγωγικές δραστηριότητες όπως π.χ. την απόκτηση μιας επιστημονικής διάκρισης που εξασφαλίζει κύρος. Η επιθετικότητα δεν εξαφανίζεται, αλλά αμβλύνεται καθώς προσαρμόζεται σε κοινωνικά επωφελή πλαίσια.

ΕΡ.: Ο αιώνας μας χαρακτηρίστηκε από τρομερά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Το Ολοκαύτωμα, τα σοβιετικά Γκουλάγκ, η Καμπότζη, η Ρουάντα. Πιστεύετε ότι στην ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης ήταν ένας από τους χειρότερους;

Απ. Οχι, μάλλον το αντίθετο ισχύει. Φαινόμενα όπως το Ολοκαύτωμα, η Καμπότζη κ.τ.λ. αποτελούν πράγματι φρικτές καταστάσεις, αλλά δεν είναι μοναδικές στην Ιστορία. Νέες αρχαιολογικές έρευνες δείχνουν ότι συστηματικές σφαγές παιδιών, γυναικών και ανδρών που μπορούν να χαρακτηριστούν «γενοκτονίες» έγιναν σε μέρη όπως στην Αίγυπτο, στη Γαλλία και την Κεντρική Ευρώπη κατά τη Νεολιθική περίοδο. Σε ορισμένες σημερινές κοινωνίες κυνηγών-καρποσυλλεκτών, όπως των ιθαγενών της Ερήμου Καλαχάρι στη Αφρική, τα ποσοστά βίαιων φόνων υπερβαίνουν αυτά της Νέας Υόρκης. Γενικώς τα στοιχεία τα οποία έχουμε δείχνουν ότι τα ποσοστά των βίαιων φόνων σήμερα είναι πολύ χαμηλότερα απ’ αυτά που επικρατούσαν την περίοδο των τροφοσυλλεκτών/κυνηγών προγόνων μας.

ΕΡ.: Στο τελευταίο άρθρο σας στο Foreign Affairs διατυπώνετε την πρόβλεψη ότι αν οι γυναίκες επικρατήσουν σε ηγετικές θέσεις, τότε μειώνονται αισθητά οι πιθανότητες πολέμου…

ΑΠ.: Ναι, αλλά στο βαθμό που θα επικρατήσουν σε όλες τις χώρες. Διότι είναι γεγονός ότι φαινόμενα όπως η επιθετικότητα, η βία και ο έντονος ανταγωνισμός για κοινωνική ισχύ έχουν περισσότερη σχέση με τους άνδρες παρά με τις γυναίκες. Φυσικά θα βρεις και γυναίκες με αυτά τα χαρακτηριστικά-όπως π.χ. τις Μάργκαρετ Θάτσερ του κόσμου-αλλά εδώ αναφέρομαι στη στατιστική κατανομή χαρακτηριστικών. Οπως και η ευχαρίστηση που αισθάνονται οι άνδρες που πάνε στον πόλεμο από το μεταξύ τους «δέσιμο» είναι ανδρικό φαινόμενο. Κοιτάξτε τις στατιστικές: Δεν υπάρχει μια κοινωνία στον κόσμο στην οποία οι γυναίκες να διαπράττουν τα περισσότερα εγκλήματα βίας. Ενας κόσμος ο οποίος θα κυβερνάται από γυναίκες θα ήταν λιγότερο επιθετικός, ανταγωνιστικός και βίαιος.

ΕΡ.: Ομως και ένας κόσμος στον οποίο θα επικρατούσαν δημοκρατικά καθεστώτα θα είχε τα ίδια χαρακτηριστικά-στο βαθμό που, όπως δείχνουν οι στατιστικές, οι δημοκρατίες κατά κανόνα δεν πολεμούν μεταξύ τους.

ΑΠ.: Σωστά, πλην όμως ένας από τους λόγους για τους οποίους συμβαίνει αυτό ίσως να οφείλεται στο γεγονός ότι οι δημοκρατίες είναι περισσότερο «θηλυπρεπείς». Δηλαδή ο λόγος για τον οποίο οι δημοκρατίες δεν πολεμούν μεταξύ τους δεν οφείλεται μόνο στο ότι ισχύει κράτος δικαίου ή επικρατούν τα εμπορικά συμφέροντα, αλλά γιατί σε σχέση με αυταρχικά ή ολοκληρωτικά καθεστώτα υπάρχουν πολύ περισσότερες γυναίκες που λαμβάνουν μέρος στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Ομως να επαναλάβω ότι το επιχείρημά μου σχετικά με τις γυναίκες ισχύει μόνο στο βαθμό στον οποία έχουν τη δύναμη σε όλο τον κσομο. Αν την έχουν σε μερικές χώρες ενώ σε άλλες επικρατούν αδίστακτοι τύραννοι, τότε η «θηλυπρέπεια» ασφαλώς δεν βοηθάει.

ΕΡ.: Πώς δέχθηκαν οι φεμινίστριες το επιχείρημά σας;

ΑΠ.: Στις διαλέξεις μου αντάμωνα δυο ειδών αντιδράσεις. Η μια πλευρά υποστήριζε τις απόψεις μου λέγοντας ότι πράγματι οι γυναίκες έχουν τη δικιά τους ατζέντα. Η άλλη διαφώνησε υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχουν ψυχολογικές διαφορές ανδρών-γυναικών διότι όλοι επιθυμούν την εξουσία. Πάντως υπάρχει διαφωνία και με τις δυο πλευρές όσον αφορά τα αίτια. Οι περισσότερες φεμινίστριες πιστεύουν ότι οι διαφορές που υπάρχουν μεταξύ ανδρών και γυναικών αντανακλούν τη διαφορετική κοινωνικοποίηση, ενώ η εξελικτική βιολογία ότι οι διαφορές έχουν γενετική βάση. Γι’ αυτό άλλωστε θα είναι πολύ δύσκολο να εξαλειφθούν.

ΕΡ.: Είπατε ότι η γλώσσα της βιολογίας θα χαρακτηρίζει την περιγραφή και κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς τον επόμενο αιώνα. Πιστεύετε ότι η υιοθέτηση του νεοδαρβινικού «λεξικού» των γονιδίων, της εξελικτικής προσαρμοστικότητας, των «πολέμων του σπέρματος» κ.τ.λ. θα μας κάνει ευτυχέστερους, όπως θα ‘λεγε και ο Αμερικανός φιλόσοφος Ρίτσαρντ Ρόρτι;

ΑΠ.: Ναι, το πιστεύω. Για ένα πολύ απλό λόγο. Διότι θα κατανοήσουμε τα όρια της πολιτικής όσον αφορά τις προσπάθειες αλλαγής της ανθρώπινης φύσης.

ΕΡ.: Οπως;

ΑΠ.: Οπως ότι πρώτα από όλα θα πρέπει να πάψουμε να ζητάμε από τους άνδρες και τις γυναίκες να απαρνηθούν τη φύση τους. Να δεχτούμε -σε πείσμα των εκπροσώπων της «πολιτικής ορθότητας»- ότι π.χ. οι γυναίκες πράγματι είναι πιο προσανατολισμένες στα παιδιά από τους άνδρες και ότι οι άνδρες πράγματι έχουν μεγαλύτερη ροπή προς τη βίαιη εγκληματικότητα. Να δεχθούμε ότι οι διαφορές αυτές και άλλες θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν διότι πηγάζουν από τη γενετική μας δομή και όχι από μια «κοινωνικά κατασκευασμένη» σεξουαλική ταυτότητα. Επίσης να δεχτούμε ότι το καλύτερο περιβάλλον όσον αφορά τα παιδιά δεν είναι οποιαδήποτε μορφή οικογένειας αλλά η βιολογική οικογένεια. Δηλαδή το παιδί προστατεύεται καλύτερα όταν βρίσκεται σε ένα περιβάλλον με το οποίο έχει γενετικές σχέσεις. Τέλος, θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι οποιαδήποτε πολιτική φιλοσοφία -όπως ο μαρξισμός- που βασίζεται σε αλτρουιστικά αισθήματα προς μια απρόσωπη ανθρωπότητα είναι καταδικασμένη. Τα αισθήματα «κοινωνικής αλληλεγγύης», τα αισθήματα κοινωνικότητας του ανθρώπου δεν είναι απρόσωπα. Κατευθύνονται κυρίως προς συγγενείς και εκείνους με τους οποίους το άτομο έχει σχέσεις συναλλαγής και ανταποδοτικότητας. Ολα αυτά τα εξηγεί η εξελικτική βιολογία. Οπως είπαμε και στην αρχή, το βιολογικό μοντέλο της ανθρώπινης συμπεριφοράς δεν υποστηρίζει ότι η κουλτούρα δεν έχει καμία επίδραση στη διαμόρφωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η αλληλεπίδραση βιολογίας και κουλτούρας θέτει τα όρια στις κοινωνικές αλλαγές που μπορεί κανείς να επιφέρει στη φύση του ανθρώπου.


Εσωτερικά: Κ οιτάξτε τις στατιστικές: Δεν υπάρχει μια κοινωνία στον κόσμο στην οποία οι γυναίκες να διαπράττουν τα περισσότερα εγκλήματα βίας. Ενας κόσμος ο οποίος θα κυβερνάται από γυναίκες θα ήταν λιγότερο επιθετικός, ανταγωνιστικός και βίαιος.
Πηγή: ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

«Το κρανιο μας στεγαζει εναν εγκέφαλο της λίθινης εποχης»!Συνεντευξη με την Λ.Κοσμιδη

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 8:09 πμ

ID: 647219
Εντυπο: ΑΦΙΕΡΩΜΑ
Ημ/νία: 24/04/1999
Σελ.: 18,19

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Στον ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Η διευθύντρια του τμήματος Εξελικτικής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στη Σάντα Μπάρμπαρα Λήδα Κοσμίδη είναι σήμερα ίσως η πιο γνωστή σε παγκόσμιο επίπεδο επιστήμων ελληνικής καταγωγής. Μαζί με το σύζυγό της Τζον Τούμπι, είναι οι θεμελιωτές μιας νέας επιστήμης: της Εξελικτικής Ψυχολογίας, που είναι αναμφίβολα σήμερα το πιο hot πράγμα στον τομέα των επιστημών του ανθρώπου… Για το πρωτοποριακό της έργο κατέκτησε το 1988 το περιζήτητο βραβείο για έρευνα στις επιστήμες της συμπεριφοράς της Αμερικανικής Ενωσης για την Προώθηση των Επιστημών, ενώ πέρυσι τιμήθηκε με το προεδρικό Βραβείο Νέων Ερευνητών. Επίσης, η ελληνικής καταγωγής Αμερικανίδα καθηγήτρια είναι το αντικείμενο συχνών αναφορών περιοδικών και εφημερίδων, όπως «ΤΙΜΕ», «Newsweek», «New York Times», «Scientific American» κ.τλ. Η εξελικτική ψυχολογία διαφέρει από την ψυχολογία, στο βαθμό που πρεσβεύει ότι διαδικασία της εξέλιξης του ανθρώπου έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των νοηματικών λειτουργιών του εγκεφάλου. «Εμείς πιστεύουμε», λέει η δρ Κοσμίδη στη συνέντευξή της στην «Ε», «ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαμορφώθηκε από την ανάγκη των προγόνων μας να λύσουν τα καθημερινά προβλήματα – να βρουν ταίρι, να βρουν τροφή, να διαπραγματευθούν και να συνεργαστούν μεταξύ τους». Σύμφωνα με αυτή την άποψη, ο εγκέφαλος του ανθρώπου συνίσταται από ένα σύνολο μηχανισμών επεξεργασίας της πληροφόρησης, ένα σύνολο νευρωνικών κυκλωμάτων που σχεδιάστηκαν μέσω της φυσική επιλογής για να λύσουν τα προβλήματα προσαρμογής στο περιβάλλον που αντιμετώπιζαν οι κυνηγοί – τροφοσυλλέκτες πρόγονοί μας.

«Ο εγκέφαλος θυμίζει ένα ελβετικό στρατιωτικό σουγιά», λέει. «Αποτελείται από ένα σύνολο διαφορετικών εργαλείων για την επίλυση προβλημάτων. Αυτά τα εργαλεία διαμορφώθηκαν, μέσω της φυσικής επιλογής, για να λύνουν τα καθημερινά προβλήματα επιβίωσης που αντιμετώπιζαν οι πρόγονοί μας».

Για τη δόκτορα Κοσμίδη και τους ερευνητές αυτής της σχολής, οι εμπειρίες του ανθρώπου την εποχή των τροφοσυλλεκτών -κυνηγών έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη των νοηματικών μας λειτουργιών:

«Πράγματι, το κρανίο του σύγχρονου ανθρώπου στεγάζει έναν εγκέφαλο της λίθινης εποχής! Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι το ανθρώπινο είδος πέρασε το 99% της ζωής του σε κοινωνίες κυνηγών τροφοσυλλεκτών, περίπου 10 εκατομμύρια έτη. Η φυσική επιλογή σμίλευε τον ανθρώπινο εγκέφαλο από γενιά σε γενιά, επιλέγοντας τα νευρωνικά κυκλώματα τα οποία ευνοούσαν την επιβίωση των προγόνων μας – τις στρατηγικές ζευγαρώματος, τις διαπραγματεύσεις, την αναγνώριση των προσώπων, την ανατροφή των παιδιών κτλ. Ο σημερινός κόσμος των μεγαλουπόλεων και των λεωφόρων έχει διαρκέσει στη ιστορία του ανθρώπινου είδους όσο διαρκεί το ανοιγοκλείσιμο του ματιού. Η βιομηχανική επανάσταση έχει ιστορία μόλις 200 ετών, ενώ η γεωργία εμφανίσθηκε στη Γη μόλις πριν από 10.000 έτη».

Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει, σύμφωνα με τη δόκτορα Κοσμίδη, ότι οι νοηματικοί μηχανισμοί που δημιουργήθηκαν για να λύνουν τα προβλήματα του παρελθόντος παράγουν κατ’ ανάγκην τρόπους συμεριφοράς που είναι προσαρμοσμένοι στις σημερινές συνθήκες: «Πάρτε π.χ. το γεγονός ότι φοβόμαστε τα φίδια περισσότερο από τις τις πρίζες. Αυτός ο φόβος είχε κάποια λειτουργικότητα την εποχή των προγόνων μας, όμως σήμερα ο κάτοικος μιας αμερικανικής μεγαλούπολης έχει πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να κινδυνεύσει από μια ηλεκτρική πρίζα παρά από ένα φίδι».

«Μυρίζει άσχημα»

Ενα άλλο παράδειγμα εξέλιξης, αποτελεί η όσφρηση.Τα εγκεφαλικά κυκλώματα, τα οποία προδιορίζουν την ερμηνεία μιας μυρουδιάς – αν δηλαδή μάς μυρίζει «άσχημα» ή «ωραία» – αποτελούν και αυτά αποτελέσματα της φυσικής επιλογής.

«Ας υποθέσουμε ότι σε έναν πρόγονό μας οι ακαθαρσίες μύριζαν «ωραία». Θα τις έτρωγε και θα αρρώσταινε συχνότερα. Αυτό θα είχε ως συνέπεια, ότι θα ήταν πολύ κουρασμένος για να κυνηγήσει τροφή, να βρει ταίρι και πιθανότατα θα είχε πρώιμο θάνατο. Αντίθετα, το άτομο του οποίου τα κυκλώματα του εγκεφάλου θα έδιναν εντολές να αποφεύγει τις ακαθαρσίες, θα αρρώσταινε πολύ λιγότερο. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα, ότι θα είχε περισσότερο χρόνο να κυνηγήσει τροφή και να βρει ταίρι και θα ζούσε περισσότερο. Αυτός που θα έτρωγε τις ακαθαρσίες θα άφηνε λιγότερους απογόνους πίσω του, απ’ αυτόν που θα τις απέφευγε. Επειδή δε τα κυκλώματα των παιδιών μοιάζουν με αυτά των γονιών τους, στην επόμενη γενιά θα είχαμε περισσότερους που θα απέφευγαν τις ακαθαρσίες απ’ αυτούς που θα τις έτρωγαν. Σε μερικές γενιές οι πρώτοι θα εξέλιπαν. Ετρωγαν ακαθαρσίες και εξαφανίστηκαν».

Η εικόνα του ανθρώπου, στην οποία θεμελιώνονται οι νέες επιστήμες της εξελικτικής βιολογίας και ψυχολογίας, είναι ο άνθρωπος ως μια μηχανή αναπαραγωγής γονιδίων. Ομως άραγε δεν είναι κάπως φτωχή αυτή η εικόνα να εξηγήσει την εξέλιξη των ανθρωπίνων κοινωνιών;

«Το γεγονός ότι τα ζωντανά όντα είναι μηχανές που έχουν σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να προωθούν την αναπαραγωγή του εαυτού τους και των συγγενών τους», απαντάει η συνομιλήτριά μας, «δεν σημαίνει ότι η εξελικτική λειτουργική ανάλυση επικεντρώνεται μόνο σε θέματα όπως η σεξουαλική αναπαραγωγή και η εγκυμοσύνη. Αντιθέτως, εξ ίσου σημαντικό χώρο στις αναλύσεις μας καταλαμβάνουν θέματα όπως η γεύση, οι προτιμήσεις, τα συναισθήματα, οι κοινωνικές κατηγοριοποιήσεις, η διαμόρφωση συμμαχιών κτλ. Η ιστορία μιας επιτυχημένης αναπαραγωγής απαιτεί την υλοποίηση εκατοντάδων προϋποθέσεων σε ένα πολύπλοκο, κοινωνικά και οικολογικά, περιβάλλον».

Η ίδια είναι γνωστή για τις έρευνές της στον τομέα της κοινωνικής συναλλαγής. Εκεί έδειξε ότι ορισμένοι νοηματικοί μηχανισμοί έχουν τις ρίζες τους στην ανάγκη της κοινωνικής συναλλαγής των ανθρώπων. Ετσι σε ένα περίφημο πείραμα, που έγινε γνωστό ως «η ανακάλυψη του κλέφτη», παρουσίασε ένα πρόβλημα λογικού συλλογισμού με δύο τρόπους:

**Ως ένα κοινωνικό πρόβλημα όπου ο στόχος – θέμα ήταν να βρεις αυτόν που κλέβει την τροφή των άλλων.

**Ως ένα αφηρημένο πρόβλημα λογικής. Ελάχιστοι έλυσαν το πρόβλημα όταν παρουσιάστηκε με τη δεύτερη μορφή, ενώ όλοι σχεδόν το έλυσαν όταν το παρουσίασε με την πρώτη μορφή.

Ο «απομονωτισμός» των επιστημών

Μέχρι σήμερα, στην ερμηνεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς καθοριστικό ρόλο έπαιζαν οι κοινωνικές η πολιτιστικές επιστήμες.Τα αποτελέσματά τους δεν ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά, γεγονός που, σύμφωνα με τη δόκτορα Κοσμίδη, οφείλεται σε αυτό που αποκαλεί το δόγμα του «διανοητικού απομονωτισμού» που επικρατεί σε αυτό το χώρο:

«Ενώ οι υπόλοιπες επιστήμες ανακαλύπτουν καθημερινά πόσα έχουν να συνεισφέρουν η μια στην άλλη, αντίθετα, στις κοινωνικές επιστήμες κυριαρχεί το δόγμα του «πνευματικού απομονωτισμού»: Ετσι, οποιαδήποτε προσπάθεια σύνδεσης με άλλες πτυχές της επιστήμης απορρίπτεται ως «χυδαίος ανταγωνισμός» και μάλιστα πολλοί κοινωνικοί επιστήμονες σήμερα απορρίπτουν με υπερηφάνεια αυτό καθ’ αυτό το επιστημονικό εγχείρημα».

Σύμφωνα με τη συνομιλήτριά μας, οι αποτυχίες των κοινωνικών επιστημών οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στη λανθασμένη εικόνα του ανθρώπου, την οποία έχουν:

«Για τους περισσότερους κοινωνιολόγους ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένας (μεγάλο κενό) υποδοχέας, τον οποίο έρχεται να γεμίσει η «κοινωνία» η «κουλτούρα», «το περιβάλλον». Στο βαθμό που υπάρχει νόηση, αυτή θεωρείται ότι παραπέμπει σε ορισμένους γενικής φύσης μηχανισμούς, που δεν έχουν ούτε προκαθορισμένο περιεχόμενο, ούτε έχουν κατασκευασθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να παράγουν ένα ορισμένου είδους περιεχόμενο πιο εύκολα από ένα άλλο».

Η άποψη αυτή, σύμφωνα με τη δόκτορα Κοσμίδη, είναι τελείως λανθασμένη:

«Πρόκειται για μια τελείως λανθασμένη άποψη, όπως δείχνουν τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναπτύσσει ένα σταθερό σύνολο τρόπων σκέψης και ρυθμιστικών κυκλωμάτων, τα οποία είναι εξειδικευμένα λειτουργικά. Αυτά τα κυκλώματα προσδιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τις εμπειρίες μας και μας παρέχουν το εννοιολογικό πλαίσιο, που μας επιτρέπει να κατανοούμε τις προθέσεις των άλλων. Πιστεύω ότι υπάρχουν ειδικοί μηχανισμοί, που εξηγούν πώς κανείς μαθαίνει τη γλώσσα, πώς μαθαίνει να αναγνωρίζει τις εκφράσεις του προσώπου, πώς αναγνωρίζει την απειλητική συμπεριφορά κτλ. Αυτοί οι μηχανισμοί αναπτύχθηκαν κυρίως για την επίλυση των προβλημάτων που αντιμετώπιζαν οι πρόγονοί μας. Τα κυκλώματα δεν δημιουργήθηκαν για να λύνουν κάθε πρόβλημα αλλά ειδικά τα προβλήματα της προσαρμογής -δηλαδή προβλήματα που παρουσιάζονται ξανά και ξανά στην ιστορία του ανθρώπινου είδους και προβλήματα που σχετίζονται με την αναπαραγωγή».

Η Λήδα Κοσμίδη απορρίπτει τη γνωστή άποψη, ότι ο νοηματικός μας κόσμος είναι το παράγωγο της μάθησης την οποία αποκτούμε καθώς μεγαλώνουμε στην κοινωνία.

«Προκειμένου να μάθεις κάτι, θα πρέπει να υπάρχει ένας μηχανισμός που σου το επιτρέπει. Στον βαθμό που δεν μπορεί να υπάρξει μάθηση χωρίς την ύπαρξη του μηχανισμού που την προκαλεί, αυτός ο μηχανισμός δεν είναι κάτι το οποίο έχει μάθει κανείς – θα πρέπει να είναι έμφυτος. Ερχόμαστε στον κόσμο γνωρίζοντας ήδη πολλά γι’ αυτόν.Τα μωρά έχουν ήδη μια πανοπλία «θεωριών», που αφορούν την αναγνώριση προσώπων, αντικειμένων, αιτιών, κινήσεων, λέξεων, εννοιών κτλ.».

Σύμφωνα με τη συνομιλήτριά μας, οι εξηγήσεις της συμπεριφορά των ανθρώπων, με αναφορά «κοινωνικούς» η πολιτισμικούς» παράγοντες, δεν έχουν σοβαρή επιστημονική υπόσταση.

«Οι έννοιες «κοινωνία» και «πολιτισμός» αποτελούν τη μεταφυσική κόλλα, που δένει τις κοινωνικές επιστήμες. Γιατί οι γονείς φροντίζουν τα παιδιά τους; Γιατί είναι μέρος τούς κοινωνικού ρόλου τους. Γιατί είναι ζηλιάρηδες οι Ελληνες σύζυγοι; Γιατί αυτό επιβάλλει το πολιτισμικό τους περιβάλλον. Γιατί είναι οι άνδρες επιθετικοί; Γιατί αυτό τους μαθαίνει η κουλτούρα στην οποία ανατρέφονται… και πάει λέγοντας. Δεν θα εκπλαγώ αν μια μέρα ακούσω το επιχείρημα ότι το γεγονός ότι τα κορίτσια αναπτύσσουν στήθος οφείλεται σε «κοινωνικά» αίτια. Περιμένω να ακούσω να υποστηρίζεται ότι η «κοινωνική πίεση» που αντιμετωπίζει το κορίτσι στην εφηβεία, σε συνδυασμό με την εξιδανίκευση γυναικών όπως η Πάμελα Αντερσον που κάνει η τηλεόραση, αποτελούν τα κοινωνικά-πολιτιστικά αίτια της ανάπτυξης στήθους από τα κορίτσια στην εφηβεία!».

Ομως, αν ο πολιτισμός δεν αποτελεί αίτιο της ανθρώπινης συμπεριφοράς, τότε πώς μπορεί να εξηγήσει κανείς τις διαφορές που παρατηρούνται στη συμπεριφορά των ανθρώπων ανάλογα με το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο βρίσκονται;

Η δρ Κοσμίδη δεν αρνείται ότι υπάρχουν διαφορές. Ομως κρίνει ότι αυτό το οποίο είναι πιο ενδιαφέρον, είναι τα κοινά στοιχεία που έχουν οι ανθρώπινες κοινωνίες. Ετσι, δεν πρόκειται να βρεις κοινωνίες στις οποίες δεν υπάρχει ο θεσμός του γάμου, της σεξουαλικής ζήλειας, του χιούμορ και ούτε γλώσσα χωρίς γραμματική και συντακτικό. Τα κοινά αυτά σημεία δεν θα τα βρει κανείς, τόσο στην προφανή συμπεριφορά των ανθρώπων, όσο σε ένα βαθύτερο επίπεδο, στους νοηματικούς μηχανισμούς που, αν ενεργοποιηθούν, προκαλούν αυτήν τη συμπεριφορά:

«Το κρίσιμο ερώτημα», τονίζει, «δεν είναι π.χ. αν κάθε άνδρας σε κάθε πολιτισμό συμπεριφέρεται ζηλότυπα.Το ερώτημα είναι αν κάθε άνδρας έρχεται στον κόσμο προικισμένος με προγράμματα που είναι σχεδιασμένα με τέτοιο τρόπο, ώστε να συγκεντρώνουν εξελικτικά σχεδιασμένους μηχανισμούς σεξουαλικής ζηλοτυπίας, που με τη σειρά τους ενεργοποιούνται όταν υπάρξουν τα κατάλληλα ερεθίσματα».

Λάθος δίλημμα

Οι αναλύσεις της εξελικτικής ψυχολογίας οδηγούν σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα όσο αφορά τη γνωστή συζήτηση σχετικά με τον αν η προσωπικότητα του ανθρώπου είναι το αποτέλεσμα της φύσης ή της ανατροφής του. Είμαστε αυτό που είμαστε λόγω του περιβάλλοντός μας ή των γονιδίων μας; Για τη συνομιλήτριά μας, πρόκειται για ένα λάθος δίλημμα.

«Οπως θα σας πει οποιοσδήποτε βιολόγος, η κάθε πτυχή του φαινότυπου ενός οργανισμού είναι το κοινό προϊόν του περιβάλλοντος και των γονιδίων του.Το να ρωτάμε ποιο είναι πιο σημαντικό, είναι σαν να ρωτάμε ποια είναι ποιο σημαντική αιτία της κίνησης του αυτοκινήτου, η μηχανή του ή η βενζίνη. Αποτελεί λάθος να πιστεύουμε, ότι οι «βιολογικοί» και οι «περιβαλλοντολογικοί» λόγοι αναφέρονται σε δύο διαφορετικά σύνολα αιτιών, έτσι ώστε, όσο περισσότερο κάποιος εξηγεί κάτι «βιολογικά», τόσο λιγότερο έχει να εξηγήσει «κοινωνικά» ή «περιβαλλοντολογικά».

Προκειμένου να εξηγήσει την άποψή της σχετικά με την κοινή επίδραση της φύσης και του περιβάλλοντος στη διαμόρφωση των χαρακτηριστικών, η δρ Κοσμίδη χρησιμοποιεί το εξής παράδειγμα: «Ορισμένα ψάρια ζουν σε ομάδες – ένα αρσενικό και πολλά θηλυκά. Οταν πεθάνει το αρσενικό, το μεγαλύτερο θηλυκό γίνεται αρσενικό. Εχουν, με άλλα λόγια, κατασκευαστεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να ανταποκρίνονται σε αλλαγές στο περιβάλλον, που είναι η παρουσία ή η απουσία του αρσενικού». Αυτό λοιπόν που μπορούμε να πούμε, λέει, «είναι ότι τα γονίδια επιτρέπουν στο περιβάλλον να επηρεάσει τη διαμόρφωση του φαινότυπου».

Οι επιστημονικές προσεγγίσεις, που παίρνουν ως σημείο αναφοράς της ανθρώπινης συμπεριφοράς βιολογικές παραμέτρους, αντιμετωπίζουν πάντοτε τον κίνδυνο να κατηγορηθούν ως «ρατσιστικές», λόγω της διαστρέβλωσης της βιολογίας στο παρελθόν από ναζιστικά κινήματα. Ομως, για τη Λήδα Κοσμίδη ο κίνδυνος αυτός είναι σήμερα ανύπαρκτος:

«Οι έρευνες της εξελικτικής ψυχολογίας τεκμηριώνουν την ψυχολογική ενότητα της ανθρωπότητας. Ομως, σε αντίθεση με τις «πολιτικά ορθές» απόψεις, εμείς προσπαθούμε να θεμελιώσουμε την ενότητα σε επιστημονικά επιχειρήματα και όχι σε ιδεολογικούς μύθους. Η ψυχολογική ενότητα του ανθρωπίνου είδους πηγάζει από τη γενετική βάση της νοηματικής αρχιτεκτονικής του ανθρώπου, η οποία υπάρχει σε όλους τους ανθρώπους».


Λεζάντες: Η Λήδα Κοσμίδη με το σύζυγό της Τζον Τούμπι
Εσωτερικά:

  • Η Ελληνίδα θεμελιώτρια της Εξελικτικής Ψυχολογίας Λήδα Κοσμίδη μιλά για τη διαμόρφωση των νοητικών λειτουργιών
  • Οι έννοιες «κοινωνία» και «πολιτισμός» αποτελούν τη μεταφυσική κόλλα που δένει τις κοινωνικές επιστήμες

Πηγή: ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Είναι ο Θεός κομμουνιστής;

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 8:05 πμ

ID: 1407146
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 16/10/2006
Σελ.: 69
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ


 

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ (www.tmichaswordpress.com)

 

Είναι ασφαλώς δύσκολο να απαντήσει κανείς στο ερώτημα σχετικά με τις πολιτικοοικονομικές αντιλήψεις του Μεγαλοδύναμου. Αλλωστε αυτοί που τον έχουν δει και έχουν συζητήσει μαζί του δεν έχουν τη δυνατότητα να μας μεταφέρουν τις εντυπώσεις τους. Ομως στο βαθμό που πολλοί πιστεύουν ότι ο άνθρωπος είναι κατασκευασμένος «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσινν» του, μπορεί κανείς να εξαγάγει ορισμένα συμπεράσματα για τη φύση του Θεού παρατηρώντας τα κατασκευάσματά του.

Τι είναι λοιπόν ο άνθρωπος; Ενα άτομο που δρα ορθολογικά προσπαθώντας πάντοτε να μεγιστοποιήσει το ατομικό του συμφέρον; Ή αντίθετα πρόκειται για ένα ον το οποίο σε πολλές περιπτώσεις ακολουθεί γενικές αρχές και αξίες ακόμα και όταν αυτές αντιβαίνουν το συμφέρον του;

Στη μαθηματική θεωρία των παιγνίων, κυρίαρχη θέση κατέχει το λεγόμενο «παίγνιο του τελεσιγράφου». Εχουμε δύο άτομα, τον Γιώργο και τον Νίκο. Ο Γιώργος έχει 100 ευρώ, ο Νίκος τίποτα. Ο Γιώργος είναι υποχρεωμένος να μοιραστεί τα χρήματα με τον Νίκο, αποφασίζοντας πόσα θα κρατήσει για τον εαυτό του και πόσα θα δώσει στον άλλο. Εχει το δικαίωμα να δώσει ή να κρατήσει όσα θέλει. Αν όμως ο Νίκος δεν δεχτεί την προσφορά του, τότε χάνουν και οι δύο όλα τα χρήματα. Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι πόσα χρήματα είναι διατεθειμένος να δεχθεί ο Νίκος.

Λογικά ο Νίκος θα έπρεπε να είναι ευχαριστημένος ακόμα και με 1 ευρώ. Εκεί που δεν είχε τίποτα, αίφνης είναι κατά 1 ευρώ πλουσιότερος. Αντίθετα, αν αρνηθεί την προσφορά του Γιώργου, τότε χάνει και το 1 ευρώ. Αν λοιπόν ισχύει η θεωρία ότι το άτομο λειτουργεί με αποκλειστικό γνώμονα το ατομικό του συμφέρον, τότε ο Νίκος θα έπρεπε να δεχθεί την προσφορά του Γιώργου.

Ομως στην πράξη δεν συμβαίνει αυτό. Πολλά πειράματα που έχουν γίνει έχουν δείξει ότι ο αποδέκτης συνήθως δεν δέχεται προσφορές οι οποίες είναι χαμηλότερες από 30 ευρώ. Οταν η προσφορά είναι χαμηλότερη απ’ αυτό το ποσό, τότε ο αποδέκτης την απορρίπτει με αποτέλεσμα να μην πάρει τίποτα. Το αίσθημα της αδικίας σχετικά με την ανισοκατανομή του πλούτου είναι τόσο έντονο που τον κάνει να αντιδρά με τρόπο που ζημιώνει το ατομικό του συμφέρον.

Τα πειράματα του «παιγνίου του τελεσιγράφου» δείχνουν αφ’ ενός ότι υπάρχει μια βαθιά ριζωμένη αίσθηση αδικίας για την ανισοκατανομή του πλούτου και αφ’ ετέρου ότι το άτομο είναι έτοιμο να λειτουργήσει στη βάση αυτής της αίσθησης ακόμα και όταν αυτό τον ζημιώνει. Απ’ αυτή τη σκοπιά το αίτημα για «κοινωνική δικαιοσύνη» -με την έννοια της αναδιανομής του πλούτου- δεν αποτελεί απλά μια σοσιαλιστική φαντασίωση, όπως πιστεύουν πολλοί νεοφιλελεύθεροι διανοητές (όπως π.χ. ο Φρίντριχ Χάγιεκ), αλλά ένα πιθανώς έμφυτο ανθρώπινο χαρακτηριστικό.

Ομως ας μη βιαστούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα -στη βάση των προαναφερθέντων- ότι ο Θεός είναι κομμουνιστής. Η εικόνα είναι πιο πολυσύνθετη, όπως δείχνει η εξελικτική βιολογία, δηλαδή η επιστήμη που μελετάει την ανθρώπινη συμπεριφορά όπως αυτή διαμορφώθηκε στα εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια της εξέλιξής του. Σύμφωνα λοιπόν με τους επιστήμονες της σχολής αυτής, η απόριψη της χαμηλής προσφοράς στο «παίγνιο του τελεσιγράφου» μπορεί μεν να ζημιώνει βραχυπρόθεσμα τον αποδέκτη, αλλά τον ευνοεί μακροπρόθεσμα.

Ο άνθρωπος έχει περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του σε μικρές ομάδες κυνηγών και τροφοσυλλεκτών όπου φυσικά όλοι γνωρίζονταν μεταξύ τους. Οι συνήθειες λοιπόν που απέκτησε σε εκείνη την περίοδο σε μεγάλο βαθμό επηρεάζουν και τη σημερινή συμπεριφορά του. Στο κρανίο του σημερινού ανθρώπου, όπως υποστηρίζει η καθηγήτρια εξελικτικής βιολογίας Λύδα Κοσμίδη εξακολουθεί να επιβιώνει ο εγκέφαλος του ανθρώπου της λίθινης εποχής. Αν ένα άτομο στην κοινωνία της λίθινης εποχής δεχόταν τις χαμηλές προσφορές προκειμένου να αποκτήσει οριακά οφέλη, αυτό το γεγονός θα γινόταν ευρύτερα γνωστό στην ομάδα του. Πολύ γρήγορα λοιπόν θα επικρατούσε η άποψη ότι μπορεί κανείς να τον «πιάσει κορόιδο». Ο κάθε ένας λοιπόν θα προπαθούσε να τον εκμεταλλευτεί με κάθε ευκαιρία. Αντίθετα, αν αντιδρούσε και απέρριπτε την χαμηλή προσφορά εμφορούμενος από αισθήματα αδικίας, θα έδινε την εικόνα ενός ατόμου που δεν πιάνεται εύκολα κορόιδο και κανείς στο μέλλον δεν θα προσπαθούσε να τον εκμεταλλευτεύ.

Απ’ αυτή τη σκοπιά, η στρατηγική της άρνησης της χαμηλής προσφοράς στο «παίγνιο του τελεσιγράφου» μπορεί μεν να είναι από τη σκοπιά του άμεσου ατομικού συμφέροντος επιζήμια, όμως μακροπρόθεσμα αποτελεί μια πολύ καλή στρατηγική εξελικτικής προσαρμογής. Είναι γεγονός ότι όπως λέει και η λαϊκή παροιμία «όποιος πάει για τα πολλά χάνει και τα λίγα», όμως αυτό ισχύει βραχυπρόθεσμα. Μακροπρόθεσμα αυτή η στρατηγική είναι επιτυχής.

Είναι λοιπόν ο Θεός κομμουνιστής ή όχι; Αν κρίνουμε από τις στρατηγικές που επιλέγουν τα ομοιώματά του η απάντηση θα πρέπει να περιμένει ακόμα πολύ καιρό και ίσως ποτέ να μην απαντηθεί. Πάντως, όπως δείχνει η συζήτηση γύρω από το «παίγνιο του τελεσιγράφου», αφ’ ενός υπάρχει ένα έμφυτο αίτημα «κοινωνικής δικαιοσύνης» στη βάση του οποίου ο αποδέκτης απορρίπτει τις χαμηλές προσφορές, ζημιώνοντας έτσι το άμεσο ατομικό του συμφέρον, αφ’ ετέρου όμως το αίσθημα αυτό εξυπηρετεί μακροπρόθεσμα το ατομικό μας συμφέρον συμβάλλοντας στην επιτυχή προσαρμογή στη διαδικασία της εξέλιξης.


Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Στήλη: ΠΛΑΝΗΤΗΣ-ΓΗ

 

 

Επόμενη σελίδα: »

Blog στο WordPress.com.