matchpoint

Οκτώβριος 3, 2006

Γιατί υπάρχει η μουσική;

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 4:20 μμ

Τακης Μιχας
Η μουσική σε διαφορετικές μορφές υπάρχει σε όλες τις κοινωνίες και σε όλες τις ιστορικές περιόδους. Απ’ αυτή λοιπόν τη σκοπιά αποτελεί μια σταθερά της ανθρώπινης ύπαρξης. Επίσης ερευνητές στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του Μόντρεαλ ανακάλυψαν, σκανάροντας τους εγκεφάλους μουσικών, ότι οι αντιδράσεις που καταγράφονταν στον εγκέφαλό τους όταν άκουγαν ένα συναρπαστικό κομμάτι ήταν συγκεντρωμένες στο ίδιο τμήμα του εγκεφάλου το οποίο ενεργοποιείται από το φαγητό και το σεξ.

Αυτά τα δεδομένα έχουν οδηγήσει πολλούς επιστήμονες να προσπαθήσουν να εξηγήσουν το λόγο ύπαρξης της μουσικής, δηλαδή το ρόλο τον οποίο έχει παίξει η μουσική στη διαδικασία εξέλιξης του ανθρώπινου είδους. Πώς, με άλλα λόγια, βοηθά η μουσική την επιτυχημένη προσαρμογή του ατόμου, δηλαδή την ικανότητά του να αναπαράγει τα γονίδιά του στις επόμενες γενεές;

Σήμερα υπάρχουν κυρίως τριών ειδών απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα.

Η πρώτη εξήγηση πηγάζει κατ’ ευθείαν από τον Κάρολο Δαρβίνο, ο οποίος στο βιβλίο του «Η καταγωγή του ανθρώπου» υποστήριξε ότι οι μουσικές νότες ανακαλύφθηκαν από τους προγόνους μας, προκειμένου να ελκύουν το αντίθετο φύλο. Το παράδειγμα του Δαρβίνου ήταν το κελάηδημα των πουλιών. Σε πολλά είδη πουλιών τα αρσενικά κελαηδούν για να γοητεύσουν τα θηλυκά. Τα θηλυκά συνήθως έλκονται από τα αρσενικά που έχουν το πιο πλούσιο ρεπερτόριο τραγουδιών.

Τη θεωρία του Δαρβίνου ακολουθεί σήμερα ο καθηγητής Εξελικτικής Βιολογίας Τζέφρι Μίλερ. Ο Μίλερ υποστηρίζει ότι στις αρχαϊκές κοινωνίες η μουσική λειτουργούσε ως υποκατάστατο του κυνηγιού και του πολέμου. Η ικανότητα να παράγεις ενδιαφέρουσες μελωδίες παραδήλωνε ευφυΐα και δημιουργικότητα, ενώ η ικανότητα να χορεύεις μέχρις εξαντλήσεως παραδήλωνε αντοχή. Ολα αυτά τα χαρακτηριστικά ήταν απολύτως αναγκαία για την επιβίωση του ατόμου και γι’ αυτό κάθε γυναίκα θα ήθελε να περάσουν στο παιδί της. Αυτό έκανε τους μουσικούς περιζήτητα ταίρια.

Ακόμα και σήμερα, σύμφωνα με τον Μίλερ, η μουσική διατηρεί τα αναπαραγωγικά της πλεονεκτήματα. Εξετάζοντας 6.000 άλμπουμ μουσικής (ροκ, τζαζ και κλασικής) ο Μίλερ βρήκε ότι το 90% είχε δημιουργηθεί από άνδρες, οι οποίοι φτάνουν στο ζενίθ της μουσικής τους δημιουργικότητας στην ηλικία των 30 – δηλαδή στην ηλικία όπου κορυφώνεται και η ερωτική δραστηριότητα του ατόμου.

Το κλασικό παράδειγμα του Μίλερ είναι μουσικοί της ροκ, όπως ο Μικ Τζάγκερ αλλά κυρίως ο Τζίμι Χέντριξ, οι οποίοι είχαν έναν άπειρο αριθμό σεξουαλικών εταίρων στη ζωή τους. Σύμφωνα με τον Μίλερ, δεν ήταν τόσο τα χαρίσματα ή τα χρήματα που τους έκαναν ελκυστικούς στο αντίθετο φύλο όσο η ικανότητά τους να παράγουν μουσική.

Μια δεύτερη σειρά εξηγήσεων της ύπαρξης της μουσικής δίνει μεγαλύτερη έμφαση στο ρόλο των γυναικών. Η ψυχολόγος Σάντρα Τρέχαμπ, του Πανεπισημίου του Τορόντο, αναζητεί τις ρίζες της μουσικής στο νανούρισμα, την πιο διαδεδομένη μορφή μουσικής διά μέσου των αιώνων. Ερευνες της Τρέχαμπ έδειξαν ότι οι μητέρες τείνουν αυτόματα να κάνουν την ομιλία τους πιο μελωδική όταν μιλάνε στα μωρά τους. Η μουσική, υποστηρίζει, ήταν ένας τρόπος με τον οποίο οι κοινωνίες των τροφοσυλλεκτών κάλμαραν τα βρέφη. Το τραγούδια ήταν ένας τρόπος με τον οποίο οι μητέρες διατηρούσαν επαφή με τα βρέφη τους (και συνεπώς τα καθησύχαζαν) όταν τα τοποθετούσαν κάτω για να ασχοληθούν με άλλες ζωτικές δραστηριότητες, όπως τη συλλογή καρπών.

Η τρίτη σειρά ερμηνειών αναζητεί τις ρίζες της μουσικής στο πλαίσιο της προσπάθειας των προγόνων μας να δημιουργήσουν μια αίσθηση κοινότητας. Αυτό εξηγεί το γεγονός ότι πολλές φορές η μουσική -είτε πρόκειται για ύμνους ή για στρατιωτικά εμβατήρια-αποτελεί ένα κοινωνικό γεγονός. Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Στίβεν Μίθεν, του Πανεπιστημίου του Ρίντινγκ, η μουσική παίζει δύο κυρίως ρόλους. Στο βαθμό που απαιτεί συγχρονισμό και αρμονία, αποτελεί ένας είδος προετοιμασίας για την ομαδική συνεργασία που απαιτείται για δραστηριότητες υψηλού ρίσκου, όπως το κυνήγι και η άμυνα της κοινότητας. Επιπλέον, το τραγούδι με το βάδισμα συνεισφέρει στη δημιουργία μιας ομαδικής ταυτότητας – όπως άλλωστε βλέπουμε και σήμερα, όταν οι στρατιώτες τραγουδούν πηγαίνοντας στο μέτωπο ή παρελαύνοντας.

Πάντως, υπάρχουν και άλλοι επιστήμονες της εξελικτικής βιολογίας που απορρίπτουν την άποψη ότι η μουσική συνδέεται με την ανθρώπινη εξέλιξη. Ενας απ’ αυτούς είναι ο γνωστός καθηγητής του ΜΙΤ Στίβεν Πίνκερ, ο οποίος υποστηρίζει ότι η μουσική πιθανότατα αναπτύχθηκε ως ένα άχρηστο υποπροϊόν της γλωσσικής ικανότητας. Αν έχει ένα ρόλο, είναι «να γαργαλάει» άλλα ευαίσθητα σημεία του εγκεφάλου, τα οποία, όμως, αναπτύχθηκαν για να επιτελούν άλλο έργο.


Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: