matchpoint

Οκτώβριος 11, 2006

Για το «καλο του συνολου»;

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 7:47 πμ

ID: 1340886
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 06/02/2006
Σελ.: 70
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Οι συζητήσεις των τελευταίων ημερών σχετικά με την καταδίκη κομμουνισμού / εθνικοσοσιαλισμού (ναζισμού) από το Συμβούλιο της Ευρώπης έφεραν ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση για τις ομοιότητες/ διαφορές των δύο αυτών ιδεολογιών. Οπως έχει συχνά παρατηρηθεί, τόσο ο εθνικοσοσιαλισμός όσο και ο κομμουνισμός αντιπροσωπεύουν τις ακραίες μορφές ενός τρόπου σκέψης που θέτει το σύνολο πάνω από τα άτομα που το απαρτίζουν, ενώ παράλληλα αρνείται ότι τα φυσικά δικαιώματα του ατόμου -στο βαθμό στον οποίο αναγνωρίζονται- υπερισχύουν των δικαιωμάτων του συνόλου (της φυλής, της τάξης κ.λπ.). Παράλληλα και οι δυο αυτές φιλοσοφίες τονίζουν ότι το άτομο οφείλει να θυσιάζεται για το καλό του συνόλου. Απ’ αυτή λοιπόν τη σκοπιά, οι δυο αυτές πολιτικές αντιλήψεις αποτελούν τις ακραίες μορφές ενός τρόπου σκέψης που σε λιγότερο ακραίες μορφές είναι ευρύτατα διαδεδομένος.

Για πολλά χρόνια αυτός ο τρόπος σκέψης εθεωρείτο ότι εναρμονιζόταν και είχε επιστημονικό υπόβαθρο στη θεωρία της εξέλιξης. Συγκεκριμένα, στην περίφημη θεωρία της «επιλογής της ομάδας».

Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, μια ομάδα της οποίας τα μεμονωμένα μέλη είναι πρόθυμα να θυσιαστούν για το καλό της έχει περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσει από μια ανταγωνιστική ομάδα, στην οποία τα άτομα δίνουν προτεραιότητα στα εγωιστικά τους συμφέροντα. Αυτό θα είχε αποτέλεσμα όσον αφορά την εξέλιξη ότι αφενός ο κόσμος θα περιλάμβανε κυρίως ομάδες των οποίων τα μέλη θα ήσαν έτοιμα να θυσιαστούν για το καλό της ομάδας και αφετέρου ότι τα χαρακτηριστικά τα οποία θα έτειναν να επικρατήσουν στα άτομα θα ήταν η αυτοθυσία και ο αλτρουισμός. Θα επιβίωναν, με άλλα λόγια, τα άτομα τα οποία θα ήταν έτοιμα να δράσουν «για το καλό της ομάδας» ή «για την επιβίωση του είδους».

Ηταν ασφαλώς μια ελκυστική θεωρία στο βαθμό που εναρμονιζόταν με τις κυρίαρχες ιδεαλιστικές αντιλήψεις για το ρόλο του ατόμου. Ομως πολύ γρήγορα τα ρήγματα αυτής της αντίληψης δεν άργησαν να φανούν.

Το πρώτο πρόβλημα αφορά την ασάφεια της «ομάδας» που υποτίθεται ότι επιβιώνει. Ενας άνθρωπος ανήκει σε διάφορες ομάδες. Ανήκει π.χ. στο ΠΑΣΟΚ, στους Ελληνες, στους Καυκάσιους, στους ανθρώπους, στα θηλαστικά, κ.λπ. Στο επίπεδο ποιας ομάδας λειτουργεί η φυσική επιλογή; Στο όνομα ποιας ομάδας θα πρέπει να θυσιαστεί το άτομο;

Το δεύτερο αντεπιχείρημα στη θεωρία της επιλογής των ομάδων προέρχεται από τον βιολόγο Γουίλιαμς. Σύμφωνα με τον Γουίλιαμς, ακόμη και σε μια ομάδα αλτρουιστών, είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα υπάρχει μια μειονότητα (είτε γηγενής είτε αποτελούμενη από άτομα που έχουν μεταναστεύσει από άλλες ομάδες) που θα αρνείτο να κάνει οποιαδήποτε θυσία. Αν υπάρχει έστω και ένας αντάρτης εγωιστής, έτοιμος να εκμεταλλευτεί τον αλτρουισμό των άλλων, τότε εξ ορισμού είναι πιθανό να επιβιώσει και να αποκτήσει απογόνους. Κάθε παιδί του θα έχει την τάση να κληρονομήσει τα εγωιστικά χαρακτηριστικά του γονιού του. Μετά από μερικές γενεές, διά μέσου αυτής της φυσικής επιλογής, η αρχικά «αλτρουιστική ομάδα» θα αποτελείτο κυρίως από εγωιστικά άτομα και δεν θα διακρινόταν από μια «εγωιστική ομάδα». Αυτό θα συμβεί, διότι η εγωιστική μειονότητα θα μεταβληθεί σταδιακά σε πλειονότητα, ευνοούμενη από το γεγονός ότι θα εκμεταλλεύεται τις θυσίες των άλλων, χωρίς να κάνει η ίδια αντίστοιχες θυσίες.

Η υπονόμευση της θεωρίας της «επιλογής της ομάδας» οδήγησε σε μια επανεξέταση πολλών περιπτώσεων συμπεριφοράς που εθεωρούντο μέχρι τότε ότι τεκμηρίωναν την προβληματική θεωρία. Ενα από αυτά ήταν το πήδημα της γαζέλας. Οταν ένα αρπακτικό πλησιάζει κοντά σε ένα κοπάδι από γαζέλες, μια γαζέλα αρχίζει να πηδάει πάνω-κάτω, προκαλώντας εσκεμμένα την προσοχή του αρπακτικού. Η κυρίαρχη άποψη ήταν ότι η γαζέλα συμπεριφερόταν έτσι προκειμένου να ειδοποιήσει τις άλλες, αν και με αυτό τον τρόπο διακινδύνευε τη ζωή της, προκαλώντας την προσοχή του αρπακτικού. Το πήδημά της, λοιπόν, αντιπροσώπευε μια κατεξοχήν εκδήλωση αυτοθυσίας. Ομως, ο βιολόγος Ζαχλαβι έδειξε ότι αυτό δεν ισχύει. Το ιδιόρρυθμο πήδημα της γαζέλας δεν είναι σήμα προς τις άλλες γαζέλες, αλλά προς το αρπακτικό. Στην ουσία του λέει: «Δες πόσο υγιής και γρήγορη είμαι, δεν μπορείς να με πιάσεις, γι’ αυτό προσπάθησε να πιάσεις κάποια άλλη, που δεν πηδάει τόσο ψηλά». Στο βαθμό που τα αρπακτικά προτιμούν εύκολη λεία (ηλικιωμένα και ασθενικά θηράματα), το πήδημα της γαζέλας αποτελεί μια στρατηγική ατομικής της επιβίωσης και όχι αυτοθυσίας.

Φυσικά, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι οι άνθρωποι ωφελούνται ζώντας συνεργαζόμενοι μεταξύ τους, γεγονός που ασφαλώς ωφελεί το «κοινωνικό σύνολο». Ομως, όπως παρατηρεί ο βιολόγος Ρίντλεϊ, αυτό δεν σημαίνει ότι θέτουν την ομάδα μπροστά από τον εαυτό τους, αλλά ότι απλά χρησιμοποιούν την ομάδα για να επιτύχουν καλύτερα τους ατομικούς τους στόχους. «Είμαστε ένα εξαιρετικά ομαδικό είδος», γράφει ο Ρίντλεϊ, «αλλά όχι ένα είδος που έχει επιλεγεί στη βάση ομάδων. Δεν φτιαχτήκαμε για να θυσιαζόμαστε για την ομάδα, αλλά για να εκμεταλλευόμαστε την ομάδα προς όφελός μας».


Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Στήλη: ΠΛΑΝΗΤΗΣ-ΓΗ

Διάφορα: ΙΔΕΕΣ – ΓΕΓΟΝΟΤΑ – ΠΡΟΣΩΠΑ

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: