matchpoint

Οκτώβριος 11, 2006

Ειναι τα γονιδια μας σοσιαλιστικα;

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 8:01 πμ

ID: 1261482
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 12/04/2005
Σελ.: 62
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πίσω από τα διάφορα πολιτικοφιλοσοφικά ρεύματα (π.χ. σοσιαλισμός, φιλελευθερισμός) βρίσκονται εκ διαμέτρου αντίθετες αντιλήψεις σχετικά με την ανθρώπινη φύση. Είναι ο άνθρωπος ένα ον το οποίο κινείται στη βάση των συμφερόντων του, όπως υποστηρίζει π.χ. ο Μίλτον Φρίντμαν, ή αντίθετα είναι ένα ον, το οποίο λειτουργεί λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη του τα συμφέροντα της κοινότητας στην οποία ζει και ενίοτε θυσιαζόμενο για τους συνανθρώπους του, όπως υποστηρίζει ο Νόαμ Τσόμσκι;

Η απάντηση φυσικά θα πρέπει να προέλθει από την επιστήμη και συγκεκριμένα από τις μελέτες του ανθρώπινου είδους σε όλη τη μακρά εξελικτική του πορεία. Ομως και εδώ τα πράγματα δεν είναι απλά, διότι, όπως δείχνει ο March Buchanan σε άρθρο του στο New Scientist (Μάρτιος 2005), στον χώρο της επιστήμης υπάρχουν αρκετές διαφωνίες γύρω απ’ αυτό το θέμα.

Είναι γνωστό ότι πολλά θηλαστικά, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου, θυσιάζουν πολλές φορές τα συμφέροντά τους για χάρη άλλων μελών της ομάδας. Ακόμα και όταν μπορούν να εξαπατήσουν κάποιον με τον οποίο έχουν κάποια συνδιαλλαγή, προτιμούν εν τούτοις να μην το πράξουν. Ομως στην περίπτωση των ανθρώπων αυτή η εκ πρώτης όψεως αλτρουιστική συμπεριφορά κρύβει πολλές φορές μια, σε τελική ανάλυση, εγωιστική συμπεριφορά.

Κατ’ αρχάς τις περισσότερες φορές η θυσία γίνεται προς όφελος ατόμων με τα οποία συγγενεύει κανείς -δηλαδή ατόμων με τα οποία μοιράζεται κανείς πολλά γονίδια. Αν δεχτούμε ότι ο πρωταρχικός στόχος των γονιδίων είναι η αναπαραγωγή τους, αυτού του είδους ο «αλτρουισμός» ωφελεί λοιπόν αυτόν που τον ασκεί διότι μεγιστοποιεί τις πιθανότητες να διατηρηθεί το κοινό DNA στο μέλλον. Στην ουσία λοιπόν ο αλτρουισμός προς συγγενείς κρύβει ιδιοτελείς στόχους.

Ακόμα και όταν κάποιος συνεργάζεται ανιδιοτελώς με άτομα με τα οποία δεν έχει σχέσεις συγγένειας (γείτονες, φίλους κ.τ.λ.) αυτό συμβαίνει διότι, όπως έχουν δείξει διάφορες μαθηματικές αναλύσεις, όταν προσμένουμε να έχουμε συναλλαγές με κάποιον και στο μέλλον, τα πλεονεκτήματα της συνεργασίας είναι μεγαλύτερα από το κόστος μιας ρήξης στην οποία θα οδηγήσει η εξαπάτηση. Με άλλα λόγια, συνεργαζόμαστε όχι επειδή είμαστε αλτρουιστές αλλά επειδή αυτό μας ωφελεί μακροπρόθεσμα… Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό μεταξύ των ερευνητών της εξελικτικής βιολογίας ως «αμοιβαίος αλτρουισμός».

Ομως τα τελευταία χρόνια ερευνητές, όπως ο Ernst Fehr του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης, έχουν δείξει ότι πολλοί άνθρωποι θα επιλέξουν την αφιλοκερδή συνεργασία ακόμα και όταν ο άλλος με τον οποίο συνδιαλλάσσονται είναι ένας τελείως ξένος τον οποίο δεν πρόκειται να ξαναδούν στο μέλλον και τον οποίο δεν έχουν κανένα συμφέρον να μην εξαπατήσουν. Εδώ με άλλα λόγια έχουμε να κάνουμε με «αληθινό αλτρουισμό» στο βαθμό στον οποίο δεν υπάρχει κανένα όφελος -άμεσο ή μακροπρόθεσμο- από τη συνεργασία.

Αλλά ούτε τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών μπορεί να θεωρηθεί ότι έχουν δώσει μια τελειωτική απάντηση στο ερώτημα που αφορά τη φύση του ανθρώπου. Αντίθετα έχουν οδηγήσει σ’ ένα νέο κύκλο συζητήσεων και αμφισβητήσεων.

Ετσι μια ομάδα βιολόγων με επικεφαλής τον καθηγητή της εξελικτικής βιολογίας του Πανεπιστημίου Ruthgers, Robert Trivers, υποστηρίζει ότι οι περιπτώσεις «αληθινού αλτρουισμού» αποτελούν μια «λανθασμένη προσαρμογή» στο περιβάλλον. Μακροπρόθεσμα τα άτομα που λειτουργούν με αυτό τον τρόπο δεν θα αφήσουν απογόνους και τα γονίδιά τους θα εξαφανιστούν.

Ομως πώς προέκυψε αυτή η «λανθασμένη προσαρμογή;» Σύμφωνα με τον Trivers, όταν οι πρόγονοί μας ζούσαν σε μικρές κοινωνίες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών είχαν μάθει να συνεργάζονται διότι τα αποτελέσματα της συνεργασίας ωφελούσαν όλους. Με άλλα λόγια είχαν μάθει να ασκούν τον «αμοιβαίο αλτρουισμό». Ομως τα ευεργετικά αποτελέσματα τα οποία είχε η συνεργασία στα πλαίσια του «αμοιβαίου αλτρουισμού» στο εξελικτικό παρελθόν μας μάς κάνουν να συμπεριφερόμαστε με τον ίδιο τρόπο, ακόμα και όταν έχουμε πάρε – δώσε (όπως στα πειράματα του Fehr) με άτομα που θα ανταμώσουμε μόνο μία φορά και όπου κατά συνέπεια δεν τίθεται θέμα μακροπρόθεσμου οφέλους από την αλτρουιστική συμπεριφορά μας. «Τα μυαλά μας εκπέμπουν λανθασμένα σήματα όταν αντιμετωπίζουν μια κατάσταση στην οποία δεν έχουμε διαμορφώσει ακόμα την απαιτούμενη αντίδραση» τονίζει επιγραμματικά ο Trivers.

Φυσικά υπάρχουν και πολλοί επιστήμονες που απορρίπτουν την άποψη ότι ο πραγματικός αλτρουισμός είναι μια εκδήλωση λανθασμένης προσαρμογής, τονίζοντας αντίθετα ότι αποτελεί μέρος της ανθρώπινης φύσης. Ετσι λοιπόν η συζήτηση για την ανθρώπινη φύση και κατά συνέπεια για την αξία των διάφορων πολιτικοφιλοσοφικών θεωριών έχει ακόμα μέλλον μπροστά της.


Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Στήλη: ΠΛΑΝΗΤΗΣ-ΓΗ

Διάφορα: ΠΡΟΣΩΠΑ – ΕΠΙΣΤΗΜΗ – ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: