matchpoint

Οκτώβριος 16, 2006

Είναι ο Θεός κομμουνιστής;

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 8:05 πμ

ID: 1407146
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 16/10/2006
Σελ.: 69
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ


 

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ (www.tmichaswordpress.com)

 

Είναι ασφαλώς δύσκολο να απαντήσει κανείς στο ερώτημα σχετικά με τις πολιτικοοικονομικές αντιλήψεις του Μεγαλοδύναμου. Αλλωστε αυτοί που τον έχουν δει και έχουν συζητήσει μαζί του δεν έχουν τη δυνατότητα να μας μεταφέρουν τις εντυπώσεις τους. Ομως στο βαθμό που πολλοί πιστεύουν ότι ο άνθρωπος είναι κατασκευασμένος «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσινν» του, μπορεί κανείς να εξαγάγει ορισμένα συμπεράσματα για τη φύση του Θεού παρατηρώντας τα κατασκευάσματά του.

Τι είναι λοιπόν ο άνθρωπος; Ενα άτομο που δρα ορθολογικά προσπαθώντας πάντοτε να μεγιστοποιήσει το ατομικό του συμφέρον; Ή αντίθετα πρόκειται για ένα ον το οποίο σε πολλές περιπτώσεις ακολουθεί γενικές αρχές και αξίες ακόμα και όταν αυτές αντιβαίνουν το συμφέρον του;

Στη μαθηματική θεωρία των παιγνίων, κυρίαρχη θέση κατέχει το λεγόμενο «παίγνιο του τελεσιγράφου». Εχουμε δύο άτομα, τον Γιώργο και τον Νίκο. Ο Γιώργος έχει 100 ευρώ, ο Νίκος τίποτα. Ο Γιώργος είναι υποχρεωμένος να μοιραστεί τα χρήματα με τον Νίκο, αποφασίζοντας πόσα θα κρατήσει για τον εαυτό του και πόσα θα δώσει στον άλλο. Εχει το δικαίωμα να δώσει ή να κρατήσει όσα θέλει. Αν όμως ο Νίκος δεν δεχτεί την προσφορά του, τότε χάνουν και οι δύο όλα τα χρήματα. Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι πόσα χρήματα είναι διατεθειμένος να δεχθεί ο Νίκος.

Λογικά ο Νίκος θα έπρεπε να είναι ευχαριστημένος ακόμα και με 1 ευρώ. Εκεί που δεν είχε τίποτα, αίφνης είναι κατά 1 ευρώ πλουσιότερος. Αντίθετα, αν αρνηθεί την προσφορά του Γιώργου, τότε χάνει και το 1 ευρώ. Αν λοιπόν ισχύει η θεωρία ότι το άτομο λειτουργεί με αποκλειστικό γνώμονα το ατομικό του συμφέρον, τότε ο Νίκος θα έπρεπε να δεχθεί την προσφορά του Γιώργου.

Ομως στην πράξη δεν συμβαίνει αυτό. Πολλά πειράματα που έχουν γίνει έχουν δείξει ότι ο αποδέκτης συνήθως δεν δέχεται προσφορές οι οποίες είναι χαμηλότερες από 30 ευρώ. Οταν η προσφορά είναι χαμηλότερη απ’ αυτό το ποσό, τότε ο αποδέκτης την απορρίπτει με αποτέλεσμα να μην πάρει τίποτα. Το αίσθημα της αδικίας σχετικά με την ανισοκατανομή του πλούτου είναι τόσο έντονο που τον κάνει να αντιδρά με τρόπο που ζημιώνει το ατομικό του συμφέρον.

Τα πειράματα του «παιγνίου του τελεσιγράφου» δείχνουν αφ’ ενός ότι υπάρχει μια βαθιά ριζωμένη αίσθηση αδικίας για την ανισοκατανομή του πλούτου και αφ’ ετέρου ότι το άτομο είναι έτοιμο να λειτουργήσει στη βάση αυτής της αίσθησης ακόμα και όταν αυτό τον ζημιώνει. Απ’ αυτή τη σκοπιά το αίτημα για «κοινωνική δικαιοσύνη» -με την έννοια της αναδιανομής του πλούτου- δεν αποτελεί απλά μια σοσιαλιστική φαντασίωση, όπως πιστεύουν πολλοί νεοφιλελεύθεροι διανοητές (όπως π.χ. ο Φρίντριχ Χάγιεκ), αλλά ένα πιθανώς έμφυτο ανθρώπινο χαρακτηριστικό.

Ομως ας μη βιαστούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα -στη βάση των προαναφερθέντων- ότι ο Θεός είναι κομμουνιστής. Η εικόνα είναι πιο πολυσύνθετη, όπως δείχνει η εξελικτική βιολογία, δηλαδή η επιστήμη που μελετάει την ανθρώπινη συμπεριφορά όπως αυτή διαμορφώθηκε στα εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια της εξέλιξής του. Σύμφωνα λοιπόν με τους επιστήμονες της σχολής αυτής, η απόριψη της χαμηλής προσφοράς στο «παίγνιο του τελεσιγράφου» μπορεί μεν να ζημιώνει βραχυπρόθεσμα τον αποδέκτη, αλλά τον ευνοεί μακροπρόθεσμα.

Ο άνθρωπος έχει περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του σε μικρές ομάδες κυνηγών και τροφοσυλλεκτών όπου φυσικά όλοι γνωρίζονταν μεταξύ τους. Οι συνήθειες λοιπόν που απέκτησε σε εκείνη την περίοδο σε μεγάλο βαθμό επηρεάζουν και τη σημερινή συμπεριφορά του. Στο κρανίο του σημερινού ανθρώπου, όπως υποστηρίζει η καθηγήτρια εξελικτικής βιολογίας Λύδα Κοσμίδη εξακολουθεί να επιβιώνει ο εγκέφαλος του ανθρώπου της λίθινης εποχής. Αν ένα άτομο στην κοινωνία της λίθινης εποχής δεχόταν τις χαμηλές προσφορές προκειμένου να αποκτήσει οριακά οφέλη, αυτό το γεγονός θα γινόταν ευρύτερα γνωστό στην ομάδα του. Πολύ γρήγορα λοιπόν θα επικρατούσε η άποψη ότι μπορεί κανείς να τον «πιάσει κορόιδο». Ο κάθε ένας λοιπόν θα προπαθούσε να τον εκμεταλλευτεί με κάθε ευκαιρία. Αντίθετα, αν αντιδρούσε και απέρριπτε την χαμηλή προσφορά εμφορούμενος από αισθήματα αδικίας, θα έδινε την εικόνα ενός ατόμου που δεν πιάνεται εύκολα κορόιδο και κανείς στο μέλλον δεν θα προσπαθούσε να τον εκμεταλλευτεύ.

Απ’ αυτή τη σκοπιά, η στρατηγική της άρνησης της χαμηλής προσφοράς στο «παίγνιο του τελεσιγράφου» μπορεί μεν να είναι από τη σκοπιά του άμεσου ατομικού συμφέροντος επιζήμια, όμως μακροπρόθεσμα αποτελεί μια πολύ καλή στρατηγική εξελικτικής προσαρμογής. Είναι γεγονός ότι όπως λέει και η λαϊκή παροιμία «όποιος πάει για τα πολλά χάνει και τα λίγα», όμως αυτό ισχύει βραχυπρόθεσμα. Μακροπρόθεσμα αυτή η στρατηγική είναι επιτυχής.

Είναι λοιπόν ο Θεός κομμουνιστής ή όχι; Αν κρίνουμε από τις στρατηγικές που επιλέγουν τα ομοιώματά του η απάντηση θα πρέπει να περιμένει ακόμα πολύ καιρό και ίσως ποτέ να μην απαντηθεί. Πάντως, όπως δείχνει η συζήτηση γύρω από το «παίγνιο του τελεσιγράφου», αφ’ ενός υπάρχει ένα έμφυτο αίτημα «κοινωνικής δικαιοσύνης» στη βάση του οποίου ο αποδέκτης απορρίπτει τις χαμηλές προσφορές, ζημιώνοντας έτσι το άμεσο ατομικό του συμφέρον, αφ’ ετέρου όμως το αίσθημα αυτό εξυπηρετεί μακροπρόθεσμα το ατομικό μας συμφέρον συμβάλλοντας στην επιτυχή προσαρμογή στη διαδικασία της εξέλιξης.


Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Στήλη: ΠΛΑΝΗΤΗΣ-ΓΗ

 

 

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: