matchpoint

Νοέμβριος 23, 2006

Ο Μαρξ, το όπιο και η θρησκεία

Filed under: Evolutionary biology,Politics and Economics — Takis Michas @ 11:56 πμ

ID: 1416509
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 21/11/2006
Σελ.: 61
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Ο Μαρξ, όπως είναι γνωστό, παρομοίαζε συχνά τη θρησκεία με το όπιο. Η φράση του «Η θρησκεία είναι το όπιο των λαών» είναι αναμφίβολα ένας από τους πιο διάσημους φιλοσοφικούς αφορισμούς.

Για το Γερμανό φιλόσοφο, η θρησκεία, όπως και το όπιο, δημιουργεί ευχάριστες παραισθήσεις στα άτομα που τα εμποδίζει αφ’ ενός να δουν τη σκληρή πραγματικότητα της εκμετάλλευσης και αφ’ ετέρου να εξεγερθούν εναντίον των καταπιεστικών συνθηκών που αντιμετωπίζουν. Με άλλα λόγια και τα δύο αποχαυνώνουν.

Ομως σύγχρονες επιστημονικές έρευνες των κοινωνικών επιπτώσεων της θρησκείας δείχνουν ότι ο Μαρξ μάλλον αδίκησε το όπιο, παρομοιάζοντάς το με τη θρησκεία. Διότι, ενώ το όπιο, πέρα από τις καταστροφικές του συνέπειες, περιέχει και συστατικά τα οποία έχουν θεραπευτικές ιδιότητες, το ίδιο δεν συμβαίνει με τη θρησκεία: Αυτή δεν φαίνεται να έχει καμιά θετική πτυχή.

Το θέμα δεν είναι απλά ότι η κοσμοαντίληψη την οποία προβάλλουν οι διάφορες θρησκείες (ισλάμ, χριστιανισμός κ.λπ.), δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα. Αυτό το γνωρίζουν οι περισσότεροι, όμως ανέχονται την ύπαρξη της θρησκείας, διότι πιστεύουν ότι έχει ορισμένες θετικές επιπτώσεις στην κοινωνία.

Οι περισσότεροι γονείς, π.χ., γνωρίζουν ότι η βιβλική θεωρία της Δημιουργίας, τα «θαύματα», η παρθενογένεση, η μεταθανάτιος ζωή κ.λπ. είναι απλά παραμυθάκια, όμως δεν εξεγείρονται όταν τα παιδιά τους υφίστανται χρόνια «πλύση εγκεφάλου» στο σχολείο για να τα μάθουν. Η στάση τους οφείλεται τις περισσότερες φορές στο γεγονός ότι πιστεύουν πως η θρησκεία είναι ένα «κοινωνικά χρήσιμο ψέμα»: Κάνει τους ανθρώπους πιο δίκαιους, πιο φιλεύσπλαχνους και πιο ηθικούς. Με άλλα λόγια, πιστεύουν ότι υπάρχει ένας θετικός συσχετισμός μεταξύ της έντασης του θρησκευτικού συναισθήματος σε μια χώρα και της «ηθικής υγείας» της χώρας.

Ομως την άποψη αυτή ανατρέπει μια πρόσφατη επιστημονική έρευνα 18 ανεπτυγμένων χωρών, η οποία δείχνει ότι δεν υπάρχει συσχετισμός μεταξύ της θρησκευτικότητας του πληθυσμού και της «ηθικής υγείας» της χώρας. Αντίθετα, η έρευνα δείχνει ότι ισχύει το αντίστροφο: σε χώρες όπου υπάρχει έντονη θρησκευτικότητα, υπάρχουν και έντονα φαινόμενα ηθικής δυσλειτουργικότητας, δηλαδή φόνοι, αυτοκτονίες, υψηλή παιδική θνησιμότητα, αφροδίσια νοσήματα, αμβλώσεις σε νεαρές κοπέλες κ.λπ. (η έκθεση που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Religion and Society» έχει τον τίτλο «Cross-National Correlations of Quantifiable Societal Health with Popular Religiosity and Secularism in the Prosperous Democrasies» http://moses. creighton.edu/JRS/2005/2005-11.html).

Η έρευνα επικεντρώνεται σε ευημερούσες Δημοκρατίες, διότι εκεί υπάρχουν τα πιο λεπτομερή στοιχεία για τη θρησκευτικότητα του πληθυσμού, καθώς και λεπτομερείς δείκτες κοινωνικής λειτουργικότητας. Επίσης η πολιτισμική και οικονομική ομοιότητα αυτών των χωρών καθιστά τη σύγκριση πιο εύκολη.

Ενα από τα ευρήματα της έρευνας είναι η ύπαρξη υψηλού συσχετισμού μεταξύ των φόνων σε μια κοινωνία και της θρησκευτικότητας του πληθυσμού. Στις δύο πρώτες θέσεις βρίσκονται οι ΗΠΑ και η Πορτογαλία, δηλαδή χώρες όπου το θρησκευτικό συναίσθημα είναι ιδιαίτερα ισχυρό. Αντίθετα, σε χώρες όπως η Γερμανία, η Σουηδία ή η Ιαπωνία και η Νορβηγία, όπου το ποσοστό των άθεων και των μη εκκλησιαζομένων είναι πολύ υψηλό, οι φόνοι είναι πολύ λιγότεροι.

Το ίδιο ισχύει και για τις αμβλώσεις μεταξύ κοριτσιών ηλικίας 15-19. Ο αριθμός είναι πολύ υψηλότερος σε μια «θεοκρατική δημοκρατία», όπως οι ΗΠΑ και πολύ χαμηλότερες σε (συγκριτικά) αθεΐστικες ή αγνωστικιστικές κοινωνίες, όπως η Ιαπωνία, η Γαλλία και η Δανία. Τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάζονται σε 9 πίνακες. Το γενικό συμπέρασμα το οποίο μπορεί να εξαγάγει κανείς είναι ότι υπάρχει υψηλός στατιστικός συσχετισμός μεταξύ της πίστης σε ένα Παντοκράτορα Θεό και φόνων, νεανικής θνησιμότητας και παραβατικότητας, αφροδισιακών νοσημάτων και πρόωρων αμβλώσεων στις ανεπτυγμένες κοινωνίες της Δύσης.

Φυσικά «υψηλός συσχετισμός» δεν σημαίνει αιτιακή σχέση. Το μεγάλο ποσοστό θρησκευομένων σε μια κοινωνία δεν είναι κατ’ ανάγκη η «αιτία» του μεγαλύτερου αριθμού φόνων. Μπορεί να ισχύει και το αντίστροφο: Επειδή υπάρχουν πολλοί φόνοι υπάρχουν πολλοί θρησκευόμενοι.

Ομως είτε οδηγεί σε κοινωνική δυσλειτουργικότητα ή απλά ανθεί σε δυσλειτουργικό περιβάλλον, τα συμπεράσματα της έρευνας δεν είναι καθόλου κολακευτικά για τη θρησκεία. Διότι, αν ισχύει το πρώτο, τότε προφανώς η θρησκευτική πίστη δεν οδηγεί σε ηθική ανύψωση του ατόμου. Αν πάλι ισχύει το δεύτερο, τότε αυτό αποδεικνύει ότι η θρησκεία δεν μπορεί να σταθεί φραγμός στα φαινόμενα δυσλειτουργικότητας σε μια κοινωνία.

Φυσικά αυτή είναι απλά μια μελέτη και δεν μπορούμε να εξαγάγουμε τελικά συμπεράσματα. Οπως άλλωστε γράφει ο συγγραφέας της μελέτης, Γκρέγκορι Πολ, «πρόκειται για μια πρώτη ματιά σε ένα θέμα το οποίο έχουν κυριολεκτικά αγνοήσει μέχρι τώρα οι κοινωνικές επιστήμες».

Ομως μπορούμε να αρχίσουμε να αμφισβητούμε την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι κοινωνίες με ισχυρή θρησκευτικότητα είναι πιο υγιείς ηθικά ή πιο δίκαιες. Δεν υπάρχει καμιά έρευνα που να οδηγεί σε αυτό το συμπέρασμα. Αντίθετα, από τα μέχρι τώρα στοιχεία που έχουμε, φαίνεται ότι κοινωνίες με υψηλή θρησκευτικότητα, όπως οι ΗΠΑ, μπορεί να εμφανίζουν έντονα προβλήματα κοινωνικής δυσλειτουργικότητας, σε αντίθεση με κοινωνίες όπου επικρατούν ο αθεϊσμός και η αποδοχή της δαρβινικής αντίληψης της ανθρώπινης εξέλιξης.

http://www.tmichas.wordpress.com


Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Στήλη: ΠΛΑΝΗΤΗΣ-ΓΗ

Διάφορα: ΙΔΕΕΣ – ΓΕΓΟΝΟΤΑ – ΠΡΟΣΩΠΑ

Advertisements

4 Σχόλια »

  1. Αυτή η πρόταση

    ‘Για το Γερμανό φιλόσοφο, η θρησκεία, όπως και το όπιο, δημιουργεί ευχάριστες παραισθήσεις στα άτομα που τα εμποδίζει αφ’ ενός να δουν τη σκληρή πραγματικότητα της εκμετάλλευσης και αφ’ ετέρου να εξεγερθούν εναντίον των καταπιεστικών συνθηκών που αντιμετωπίζουν.’

    δεν είναι απόλυτα ακριβής.

    O Μάρξ δεν θέλει να πει απλώς οτι η θρησκεία είναι μία μέθοδος ‘αποχαύνωσης’, ή τρόπος αποστασιοποίησης του ανθρώπου από τις κοινωνικές/υλικές του συνθήκες. Στην επόμενη πρόταση ο Μάρξ γράφει «Η απαίτηση να εγκαταλειφθούν οι αυταπάτες… είναι μία απαίτηση να εγκαταλειφθούν οι συνθήκες που χρειάζονται αυταπάτες.» (απο την Κριτική στον Χέγκελ, σελ. 42)

    Αντίθετα με την κεντρική θέση του κειμένου, η ύπαρξη της θρησκείας δεν είναι για τον Μάρξ κάτι ιδιαίτερα κακό ή απευκταίο: η θρησκεία εκφράζει μία κραυγή απελπισίας για την έλλειψη πνευματικότητας μέσα στον υλικό κόσμο, και σηματοδοτεί έναν ουσιαστικό σκοπό (viz. την αποτίναξη σχέσεων εκμετάλλευσης, σκλαβιάς εκμετάλλευσης κ.ο.κ.). Συνεπώς, για τον Μάρξ, ο άνθρωπος χρειάζεται τη θρησκεία, τουλάχιστον μέχρι να κατορθώσει να αποτινάξει τις συνθήκες που τον καθιστούν ανίκανο να συνειδητοποιήσει το πνευματικό ιδεώδες που η θρησκεία εκφράζει (δες την Κριτική στον Χέγκελ, σελ. 50).

    Στο δια ταύτα, αυτή η θέση λέει ελάχιστα για την χρησιμότητα -ή μη- της θρησκείας στις σύγχρονες κοινωνίες. Ωστόσο ενέχει μία δόση αλήθειας, τουλάχιστον όσον αφορά τις συνθήκες στις οποίες ανακύπτουν έντονα θρησκευτικά αισθήματα (δηλαδή καταστάσεις κοινωνικής ένδειας σε πνευματική τροφή, έντονη δυστυχία ή φτώχεια κλπ.).

    Σχόλιο από Νικόλας — Νοέμβριος 23, 2006 @ 10:37 μμ | Απάντηση

  2. ΟΧΙ ΘΕΟΣ – ΟΧΙ ΑΦΕΝΤΗΣ!

    Όποιος χρειάζεται καρότο – μαστίγιο για να είναι «καλός» άνθρωπος είναι λιγάκι… αποτυχημένος!

    Σχόλιο από Ανδρέας — Νοέμβριος 24, 2006 @ 6:29 πμ | Απάντηση

  3. http://e-rooster.gr/11/2006/373#comment-15798

    Σχόλιο από elefantas — Νοέμβριος 27, 2006 @ 10:42 μμ | Απάντηση

  4. Καθε συστημα ιδεων οταν μετεξελισσεται σε θρησκεια χανει το ουσιαστικο του περιεχομενο και αποκτα συγκεκριμενα αρνητικα χαρακτηριστικα. Δεν ειναι τυχαιο οτι ανεκαθεν το ιερατειο στρεβλωνει την πραγματικοτητα και χειραγωγει το πληθος επιδιωκοντας να εξυπηρετησει δικα του συμφεροντα. Αιγυπτος,βυζαντιο,σταυροφοριες,ιερος πολεμος,συγχωροχαρτια…. Δεν ειναι τυχαια ή απλως μεμονωμενα περιστατικα ουτε οι αρπαγες και οι εκμεταλλευτες ουτε οι σαπιοι και εκφυλοι που λαθρα φυλουν εκει που ειχαν φτυσει και το απολαμβανουν!Οταν φταιει η μορφη πασχει και το περιεχομενο.Και η θρησκεια αν και ξεπροβαλε απο την ιδια μητρα απο την οποια ξεπροβαλαν η τεχνη και η επιστημη (σε πριμιτιβιστικα κοινωνικα μορφωματα) διαθετει a priori εκεινα τα στοιχεια που επαγουν τον πνευματικο σκοταδισμο και οδηγουν στην ηθικη πνευματικη και τελος σωματικη υποδουλωση.Ο ρολος της αν και μη επωφελης κοινωικα ειναι ερμηνευσιμος και ευκολως εξηγισιμος… «καλυτερα να πολεμας τη θρησκεια παρα να την εξευτελιζεις υπερασπιζομενος τη».Ομως,συνηθως,ο αγαθος υπερασπιστης της οταν δεν την εξευτελιζει εξευτελιζεται και ευτελιζεται.Δε ειμαι τοσο αισιοδοξος ωστε να πιστευω οτι ο ανθρωπος θα καταφερει να ζησει μη εχοντας αναγκη τη θρησκεια αναπνεω ομως λιγακι περισσοτερο λευτερα διχως αυτη.

    Σχόλιο από Link — Μαρτίου 25, 2007 @ 11:49 πμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: