matchpoint

Δεκέμβριος 27, 2006

Η χίμαιρα της «οικολογικής συνείδησης»

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 10:18 πμ

Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 27/12/2006


 

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

 

Το σύνθημα της «βιώσιμης ανάπτυξης» είναι αναμφίβολα ένα από τα πιο ελκυστικά και δημοφιλή συνθήματα της εποχής μας. Ο σεβασμός για το περιβάλλον έχει φτάσει να είναι σε πολλές χώρες ένα από τα κριτήρια του προσδιορισμού του ηθικού προσώπου. Οπως γράφει ο ζωολόγος Mat Riddley: «Το να υποστηρίζει κανείς τη μόλυνση του περιβάλλοντος σήμερα θεωρείται τόσο κακό όσο να υποστήριζες τον Σατανά τον 13ο αιώνα».

Παράλληλα, και στο πλαίσιο αυτής της οικοηθικολογίας, καταβάλλεται και μια προσπάθεια αφύπνισης της λεγόμενης «οικολογικής συνείδησης» των ανθρώπων προκειμένου να σταματήσει η καταστροφή του περιβάλλοντος που παρατηρείται γύρω μας. Ετσι υποστηρίζεται ότι η αδιαφορία προς το περιβάλλον είναι χαρακτηριστικό της σύγχρονης εποχής, όπου ο άνθρωπος υποτάσσεται στους κανόνες του κεφαλαίου και του κέρδους. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, τις παλαιότερες εποχές ο άνθρωπος ζούσε σε μεγαλύτερη αρμονία με το περιβάλλον και φρόντιζε για τη συντήρησή του. Η λύση λοιπόν στο πρόβλημα της βιώσιμης ανάπτυξης είναι να αφυπνιστεί η «οικολογική συνείδηση», έτσι ώστε να ξαναβρεί ο άνθρωπος τη χαμένη ισορροπία και αρμονία του με τη φύση.

Η ιστορία είναι αναμφίβολα ελκυστική και παρέχει ελπίδες για το μέλλον. Ομως πόσο σωστή είναι; Πόσο σωστή είναι, με άλλα λόγια, η άποψη ότι η αδιαφορία για το περιβάλλον και η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων είναι χαρακτηριστικά μόνον του σύγχρονου ανθρώπου;

Ελάχιστα. Αντίθετα, όπως δείχνουν σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό οι έρευνες της προϊστορικής περιόδου, οι οικολογικές καταστροφές υπήρξαν αναπόσπαστο μέρος της μακράς εξελικτικής πορείας του ανθρώπου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι καταστροφές που επέφεραν οι πρόγονοί μας στην πανίδα. Ξεχωριστή θέση εδώ καταλαμβάνει η γνωστή «σφαγή της περιόδου της Πλειστοκαίνου».

Λίγο μετά την άφιξη των ανθρώπων στη Βόρειο Αμερική, πριν από 11.500 χρόνια, το 73% των ειδών των μεγάλων θηλαστικών εξοντώθηκε. Ετσι εξαφανίστηκε, μεταξύ άλλων, ο γιγαντοβούβαλος, το άγριο άλογο, η κοντομουτσούνη αρκούδα, το μαμούθ, η άγρια καμήλα.

Επίσης, πριν από 8.000 χρόνια, το 80% των ειδών των θηλαστικών στη Νότια Αμερική είχε επίσης εξαφανιστεί. Μεταξύ των εξαφανισθέντων ειδών ήταν οι γιγαντιαίοι βραδύποδες, τα τεράστια αρμαντίλος καθώς και μυρμηγκοφάγοι που είχαν διαστάσεις αλόγων.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται και αργότερα και σε άλλες περιοχές του κόσμου όπου έφτασε ο άνθρωπος. Στη Μαγαδασκάρη μετά την άφιξη του ανθρώπου, το 500 π.Χ., σε ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα, μερικών αιώνων -εξοντώθηκαν πάνω από 17 είδη λεμύριων καθώς και το γνωστό ελεφαντοπούλι -το μεγαλύτερο από τα οποία έφτανε τα 500 κιλά. Η ίδια διαδικασία συνέβη και πριν από 600 έτη στη Νέα Ζηλανδία: Οι πρώτοι Μαορί καταβρόχθισαν και τα 12 είδη των πουλιών μόα προτού στο τέλος το ρίξουν στον κανιβαλισμό. Να σημειωθεί εδώ ότι, σε πολλές περιπτώσεις, η εξόντωση δεν είχε σχέση με διατροφικές ανάγκες. Ετσι σε μια περίπτωση, στην τοποθεσία Οτάγκο της Νέας Ζηλανδίας, σφαγιάστηκαν 30.000 πουλιά μόα και το ένα τρίτο του κρέατος αφέθηκε να σαπίσει.

Στη Χαβάη πριν από την άφιξη των ανθρώπων υπήρχαν 100 είδη πουλιών, πολλά από τα οποία ήσαν τεραστίων διαστάσεων και δεν πετούσαν. Το 300 π.Χ. εμφανίστηκε ο πρώτος άνθρωπος και σε ελάχιστο χρονικό διάστημα το 50% των πουλιών είχε εξαφανιστεί.

Το ίδιο σενάριο ακριβώς συνέβη και με τα θηλαστικά της Αυστραλίας, αν και εκεί η διαδικασία της εξόντωσης πήρε περισσότερο χρόνο. Πάντως, και εκεί, μετά την άφιξη των ανθρώπων πριν από 60.000 έτη εξαφανίστηκαν ολόκληρες ομάδες μεγάλων ζώων, όπως ο μαρσιποφόρος ρινόκερος, τα γιγαντιαία διπρωτόδοντα, ο μαρσιποφόρος λέων, πέντε είδη γιγαντιαίων νυχτερίδων, επτά είδη κοντομούτσουνων καγκουρό κ.λπ.

Οπως παρατηρεί ο Ridley, το ενδιαφέρον φαινόμενο με αυτές τις μαζικές εξοντώσεις είναι ότι η πανίδα της Αμερικής, της Αυστραλίας και της Πολυνησίας ήταν αφελής και φιλική προς τους ανθρώπους. Αν λοιπόν οι άνθρωποι είχαν «οικολογική συνείδηση», δεν θα είχαν κανένα πρόβλημα να εξημερώσουν αυτά τα ζώα και μ’ αυτό τον τρόπο να τους επιτρέψουν να επιβιώσουν. «Ομως οι πρόγονοί μας δεν κατέβαλαν καμιά προσπάθεια να εξημερώσουν τα ήδη ήμερα μαμούθ της Βόρειας Αμερικής ή τους αφελείς και φιλικούς βραδύποδες της Νότιας Αμερικής. Αντίθετα, τα κατέσφαξαν μέχρι εκεί που δεν έπαιρνε άλλο».

Οπως έχει παρατηρηθεί πολλές φορές, οι καλές προθέσεις δεν οδηγούν κατ’ ανάγκη σε ευτυχή αποτελέσματα. Ιδιαίτερα όταν βασίζονται σε ανύπαρκτα δεδομένα. Αυτό συμβαίνει σε μεγάλο βαθμό και με την οικοηθικολογία. Η ύπαρξη μιας «οικολογικής συνείδησης», η οποία υποτίθεται ότι έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη φύση δεν έχει και πολλή σχέση με την πραγματικότητα. Γι’ αυτό και οι προσπάθειες αντιμετώπισης του περιβαλλοντικού προβλήματος, με αναφορές σε τέτοιες ημιθρησκευτικές έννοιες, δεν έχουν και πολλές πιθανότητες επιτυχίας.

Αντίθετα, μια πιο ρεαλιστική εικόνα της ανθρώπινης φύσης, που θα αναγνώριζε το γεγονός ότι τα άτομα προσπαθούν να μεγιστοποιήσουν την ωφελιμότητά της θα είχε μεγαλύτερα αποτελέσματα. Σε αυτή φυσικά την περίπτωση, ο στόχος της οικολογικής προβληματικής δεν θα ήταν η αφύπνιση της «οικολογικής συνείδησης» αλλά η διαμόρφωση θεσμών και κανόνων, οι οποίοι αφ’ ενός θα επιβραβεύουν τις προσπάθειες διάσωσης του περιβάλλοντος και αφ’ ετέρου θα επιβάλλουν κυρώσεις σε όσους επιφέρουν καταστροφές.



 

Advertisements

Δεκέμβριος 19, 2006

Μίλτον Φρίντμαν και Αουγκούστο Πινοσέτ

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 10:30 πμ

ID: 1423842
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 18/12/2006
Σελ.: 61
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

Πρόσφατα απεβίωσαν -σε σχετικά μικρή χρονική απόσταση ο ένας από τον άλλο- ο Αουγκούστο Πινοσέτ και ο Μίλτον Φρίντμαν.

Ο πρώτος ήταν ένας στρατιωτικός που θα μείνει στην Ιστορία κυρίως για το σκληρό δικτατορικό καθεστώς που επέβαλε στη Χιλή τη δεκαετία του ’70. Ο δεύτερος ήταν ένας κάτοχος του Νόμπελ Οικονομικών που θα μείνει στην Ιστορία κυρίως για τη συμβολή του στη διαμόρφωση της ιδεολογίας του νεοφιλελευθερισμού που εξακολουθεί να παίζει σημαντικό ρόλο σήμερα στις πολιτικοοικονομικές εξελίξεις και τους προβληματισμούς.

Η σχέση μεταξύ αυτών των δύο ατόμων βρέθηκε πολλές φορές στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης – από την οποία δεν έλειψαν οι υπερβολές, τα ψεύδη, όμως και αρκετές αλήθειες.

Συνοψίζοντας μπορεί να πει κανείς ότι η ιστορία της σχέσης Φρίντμαν – Πινοσέτ κατέδειξε αφ’ ενός μεν την προβληματική σχέση που έχει ο νεοφιλελευθερισμός με την πολιτική ελευθερία, αφ’ ετέρου όμως και τη λογική των δύο μέτρων και σταθμών που χρησιμοποιεί πολλές φορές η Αριστερά στις αξιολογήσεις της.

Ο Φρίντμαν πήγε στη Χιλή το Μάρτιο του 1975 καλεσμένος από μια ομάδα Χιλιανών οικονομολόγων που είχαν σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου. Δύο χρόνια πριν είχε ανατραπεί η δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση του Σαλβαντόρ Αλιέντε από ένα στρατιωτικό προξικόπημα του οποίου ηγούνταν ο στρατηγός Πινοσέτ. Το στρατιωτικό καθεστώς έμεινε στην εξουσία 16 έτη. Κατήργησε όλα τα πολιτικά κόμματα και τις εργατικές ενώσεις, εκτέλεσε τουλάχιστον 1.500 πολιτικούς ακτιβιστές, εξόρισε άλλους 15.000 και φυλάκισε, βασάνισε και «εξαφάνισε» χιλιάδες άλλους.

Στόχος της επίσκεψης του Φρίντμαν ήταν να ενισχύσει τις προσπάθειες των Χιλιανών οικονομολόγων να πείσουν την κυβέρνηση Πινοσέτ να εφαρμόσει το μονεταριστικό μοντέλο για τη μείωση του πληθωρισμού. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του συναντήθηκε με τον Πινοσέτ μία φορά για 45 λεπτά.

Οπως ήταν αναμενόμενο, η επίσκεψη του Φρίντμαν στη Χιλή έγινε στόχος έντονης κριτικής παγκοσμίως καθ’ όσον θεωρήθηκε ότι η παρουσία του γνωστού οικονομολόγου έδινε μια χείρα βοηθείας προς το δικτατορικό καθεστώς. Από την πλευρά του, ο Φρίντμαν εξήγησε ότι αντιθέτως ο λόγος για τον οποίο υποστήριξε τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις ήταν επειδή η ανάπτυξη της οικονομίας της αγοράς στο τέλος θα οδηγούσε στην πολιτική ελευθερία. «Στη Χιλή», δήλωνε αργότερα, μετά την επάνοδο της δημοκρατίας, «η εγκαθίδρυση της πολιτικής ελευθερίας οφειλόταν στην ύπαρξη της οικονομικής ελευθερίας και στις οικονομικές επιτυχίες στις οποίες οδήγησε».

Ομως δεν υπήρξαν πολλοί που πίστεψαν τις δικαιολογίες του Φρίντμαν. Ο γνωστός Λατινοαμερικάνος φιλελεύθερος Αλβάρος Βάργκα Λιόσα παρατήρησε ότι «το επιχείρημα του Φρίντμαν πως η ελεύθερη αγορά θα οδηγούσε σε υπονόμευση της δικτατορίας ακουγόταν περισσότερο ως νομιμοποίηση του στάτους κβο παρά ως μια προσπάθεια τερματισμού του». Η άποψη αυτή ενισχύεται αν ληφθεί επίσης υπ’ όψιν η επιστολή την οποία έστειλε ο Φρίντμαν στον Πινοσέτ μετά την επίσκεψή του, στην οποία τον συνέχαιρε που έβαλε τη Χιλή στο «σωστό δρόμο» με τα πολλά μέτρα «που έχετε πάρει για την αντιστροφή της πορείας (σ.σ. της κυβέρνησης Αλιέντε)».

Αν υπάρχει ένα αντεπιχείρημα του Φρίντμαν που έχει κάποια αξία είναι το εξής: Γιατί, διερωτήθηκε σε μια συνέντευξή του σε αμερικανική εφημερίδα, δεν αντιμετώπισε την κριτική της Αριστεράς όταν επισκέφτηκε ένα εξίσου καταπιεστικό καθεστώς όπως το μαοϊκό για να διαδώσει τις οικονομικές του θεωρίες; Γενικεύοντας μπορεί κανείς να αναρωτηθεί γιατί η Αριστερά δεν ασκεί εξίσου αυστηρή κριτική όταν διάφοροι διανοούμενοι επισκέπτονται δικτατορικά καθεστώτα, όπως της Κούβας, της Συρίας, της Β. Κορέας κ.λπ.;

Στην πραγματικότητα υπάρχει ένα κοινό σημείο μεταξύ νεοφιλελεύθερων διανοητών, όπως ο Φρίντμαν, και πολλών επικριτών του στην Αριστερά. Η λογική τού αρνούμαι να αναγνωρίσω την τραγωδία που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μου στο όνομα ενός «Χαρούμενου Αύριο» είναι το κοινό στοιχείο που ενώνει την επίσκεψη του Φρίντμαν στη Χιλή με τις επισκέψεις χιλιάδων δυτικών διανοουμένων στις χώρες όπου επικρατούσαν ή επικρατούν σταλινικά καθεστώτα.

Τόσο για τους νεοφιλελεύθερους τύπου Φρίντμαν όσο και για πολλούς μαρξιστές, η οικονομική ελευθερία οδηγεί νομοτελειακά στην πολιτική ελευθερία. Απλά για τους νεοφιλελεύθερους «οικονομική ελευθερία» σημαίνει θεσμός της αγοράς και της ατομικής ιδιοκτησίας, ενώ αντίθετα για τους μαρξιστές κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής. Από τη στιγμή λοιπόν που έχει επιτευχθεί η οικονομική ελευθερία -όπως την εννοεί ο καθένας- είναι πλέον ζήτημα χρόνου η επίτευξη της πολιτικής ελευθερίας.

Κατά συνεπεια θα πρέπει να έχει κανείς στραμμένα τα μάτια του στο μέλλον, στο αύριο και όχι στις ενοχλητικές «δυσκολίες» που τυχόν μπορούν να παρουσιαστούν στην περίοδο της μετάβασης. Η άρνησή του να ασχοληθεί κανείς με αυτά που συμβαίνουν μπροστά στα μάτια του στην περίπτωση του Φρίντμαν αντανακλάται στο εξής γεγονός: Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Χιλή έκανε μια ομιλία στο Πανεπιστήμιο του Σαντιάγκο με τίτλο «Η εύθραυστη ελευθερία». Στην ομιλία του αυτή ο Φρίντμαν δεν αναφέρθηκε, όπως θα περίμενε κανείς από τον τίτλο, στην κατάργηση κάθε ελευθερίας στη Χιλή, στις συλλήψεις και στα βασανιστήρια αλλά στο… «ρόλο στην καταστροφή της ελευθερίας την οποία έπαιξε το κράτος πρόνοιας»! Επίσης ανέφερε ότι «οι σημερινές δυσκολίες της Χιλής οφείλονταν σχεδόν ολοκληρωτικά στην τάση που επικρατούσε για 40 έτη προς σοσιαλισμό-κολεκτιβισμό και το κράτος κοινωνικής πρόνοιας… μια πορεία που θα οδηγούσε στον καταναγκασμό αντί για την ελευθερία».


Δεκέμβριος 4, 2006

Η πολιτική οικονομία της λαιμαργίας

Filed under: Evolutionary biology — Takis Michas @ 3:24 μμ

 

 

 
       

ου ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ*

 

Υπάρχουν δυο τάσεις στον σύγχρονο φιλελευθερισμό όσον αφορά την  εικόνα που επικρατεί για τον άνθρωπο.

 

Η πρώτη, ας την ονομάσουμε «συντηρητική», βλέπει τον άνθρωπο ως ένα ον που ακολουθεί κανόνες.Η άποψη αυτή ταυτίζεται κυρίως με τον Friedrich Hayek.

 Η δεύτερη,ας την ονομάσουμε «νεοφιλελεύθερη», βλέπει τον άνθρωπο ως ένα ορθολογισμενο ον το οποιο μεγιστοποιεί την οφελιμοτητα του.Η άποψη αυτή ταυτίζεται με τον Garry Becker,τον Milton Friedman κ.α.

 Για την πρώτη άποψη ο ορθολογισμός-στον βαθμό στον οποιο υπάρχει-εντοπίζεται στο επίπεδο των συνεπειών του κανονα ενώ στην δεύτερη στο επίπεδο του πλαισιου και των  αποτελεσμάτων των ατομικών επιλογων.

 Οι σύγχρονες εξελίξεις στον χώρο της εξελικτικής  βιολογίας τείνουν να   ενισχύσουν την πρώτη άποψη.Ολες οι σημαντικές «επιλογές» του ατομου-από την επιλογή ερωτικού συντρόφου μέχρι τις στρατηγικές κοινωνικής ανόδου  -ακολουθούν τις οδηγίες ενός λογισμικού του εγκεφαλου μας το οποιο διαμορφώθηκε στα εκατοντάδες χιλιάδες έτη της ανθρωπινης εξέλιξης.

 Ομως πολλές φορες οι κανόνες αυτοί που ήσαν «ορθολογικοί» δηλαδή λετουργικοι σε ένα παλαιότερο περιβαλλλον δεν είναι λειτουργικοί σήμερα.Και το πιο ενδιαφέρον σημείο είναι ότι εξακολουθούμε να τους ακολουθούμε σε μεγάλο βαθμό παρα το γεγονός της δυσλειτουργικοτητας τους

 Ας πάρουμε το θέμα της λαιμαργίας,ένα ιδιατερα επίκαιρο πρόβλημα στα πλαίσια της συζητησης για το πρόβλημα της παχυσαρκίας των συγχρονων κοινωνιών.Τα Χριστούγεννα, που σε λίγο καιρό θα είναι μαζί μας, αντιπροσωπεύουν μια ακόμα δοκιμασία για τον αυτοέλεγχό μας όσον αφορά τις ποσότητες του φαγητού που θα καταναλώσουμε. Θα πάρουμε την επιπλέον μερίδα γαλοπούλα στο χριστουγεννιάτικο γεύμα; Θα σερβιριστούμε μια ακόμη μερίδα γέμισης; Με άλλα λόγια θα φάμε για μια ακόμη φορά «του σκασμού» προτού πάρουμε την ηρωική απόφαση να σηκωθούμε από το τραπέζι;

 Δυστυχώς η απάντηση σε όλα τα προαναφερθέντα ερωτήματα είναι ναι. Για μια ακόμη φορά οι περισσότεροι από εμάς θα ξεχάσουμε όλα όσα υποσχεθήκαμε στους εαυτούς μας για την ανάγκη να προσέξουμε τη δίαιτά μας και να ρίξουμε αυτά τα έξτρα κιλά που μας ταλαιπωρούν .

 Ομως η διάθεσή μας να φάμε μέχρι εκεί που δεν παίρνει άλλο και η ταυτόχρονη αδυναμία μας να ελέγξουμε την όρεξη μας δεν αποτελούν προσωπικές ιδιαιτερότητες αλλά αντανακλούν ολόκληρη την ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης. Κάθε άνθρωπος είναι ένα ζωντανό αρχείο που κουβαλάει στην ανατομική του διάπλαση και στις συνήθειες την ιστορία εκατοντάδων χιλιάδων ετών επιτυχημένων προσαρμογών στο περιβάλλον που επέτρεψαν στους προγόνους του να επιβιώσουν και να αναπαράγουν το γενετικό τους υλικό. Η λαιμαργία και η τάση μας να τρώμε μέχρι του σκασμού αποτελεί μέρος της εξελικτικής ιστορίας.

 Ας πάμε διακόσια πενήντα χιλιάδες χρόνια πίσω, τότε που οι πρόγονοί μας Homo Sapiens ζούσαν στη σαβάνα της Αφρικής και τρέφονταν κυρίως από το κυνήγι και τη συλλογή καρπών. Από το πρωί που θα ξυπνούσαν μέχρι το βράδυ που θα έπεφταν για ύπνο, δύο ήταν οι μεγαλύτερες έγνοιες τους. Πώς θα βρουν τροφή και πώς θα αποφύγουν όλους τους θανάσιμους κινδύνους που ελλόχευαν σε κάθε βήμα τους.

 Οσον αφορά την τροφή οι πρόγονοί μας αντιμετώπιζαν ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα το οποίο οι περισσότεροι από εμάς δεν αντιμετωπίζουμε σήμερα: Τη διατροφική αβεβαιότητα. Δεν μπορούσαν να προβλέψουν τις μελλοντικές πηγές τροφής τους. Σήμερα οι κυνηγοί μπορεί να σκότωναν ένα μεγάλο θήραμα το οποίο θα έφτανε για όλη την ομάδα. Ομως δεν ήταν καθόλου σίγουρο ότι αύριο ή τη μεθεπόμενη θα είχαν την ίδια επιτυχία στο κυνήγι τους. Θα μπορούσε να περάσει μια εβδομάδα προτού σκοτώσουν ένα άλλο θήραμα. Επιπλέον όσο δεν έβρισκαν τροφή, τόσο μειώνονταν οι δυνάμεις τους με αποτέλεσμα να γίνεται ακόμα πιο δύσκολο να βρουν τροφή. Ούτε είχαν τις δυνατότητες τότε να συντηρήσουν το κρέας, αυτή την πολύτιμη πηγή πρωτεΐνης. Αρα η λογική στρατηγική επιβίωσης από τη σκοπιά τους ήταν να φάνε «μέχρι σκασμού» ελπίζοντας ότι θα επιβίωναν μέχρι το επόμενο γεύμα τους το οποίο ήταν άγνωστο πότε θα εμφανιζόταν. Εδώ λοιπόν, στις στρατηγικές που επέτρεψαν στους προγόνους μας να επιβιώσουν για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια θα πρέπει κανείς να αναζητήσει τις ρίζες της λαιμαργίας και της αδυναμίας αυτοελέγχου στο φαγητό των απογόνων τους.

 Σήμερα φυσικά για τους περισσότερους ανθρώπους -τουλάχιστον στο δυτικό κόσμο- το πρόβλημα της διατροφικής αβεβαιότητας δεν υφίσταται. Ομως ουσιαστικά συνεχίζουμε να τρώμε και να συμπεριφερόμαστε όπως ακριβώς οι πρόγονοί μας.

 Αυτό οφείλεται στο φαινόμενο που οι επιστήμονες της εξελικτικής βιολογίας αποκαλούν «εξελικτική στέρηση χρόνου». Η ανθρώπινη εξέλιξη αφορά αλλαγές στην ανατομία και στη συμπεριφορά που λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια του χρόνου. Επειδή λοιπόν οι αλλαγές αυτές πραγματοποιούνται με αργό ρυθμό και απαιτούν χιλιάδες γενιές, οι υπάρχοντες ανά πάσα στιγμή άνθρωποι έχουν σχεδιασθεί για το προηγούμενο περιβάλλον. Το κρανίο του ανθρώπου της σύγχρονης εποχής φιλοξενεί έναν εγκέφαλο της Παλαιολιθικής Εποχής. Ομως πολλές από τις συνήθειες που αποτελούσαν επιτυχημένες προσαρμογές στο περιβάλλον των κυνηγών της αφρικανικής σαβάνας, σήμερα είναι δυσλειτουργικές. Η επιθυμία π.χ. για λιπαρά φαγητά που ήταν λειτουργική στο περιβάλλον της Παλαιολιθικής Εποχής όπου η τροφή σπάνιζε, σήμερα προκαλεί εμφράγματα. Το ίδιο ισχύει και για τη συνήθεια μας να τρώμε «του σκασμού». Ηταν λειτουργική στο περιβάλλον της διατροφικής αβεβαιότητας εποχής, όμως δεν είναι στο σύγχρονο περιβάλλον.

 Υπάρχει μια ασυμβατότητα μεταξύ του περιβάλλοντος στο οποίο διαμορφώθηκαν οι διατροφικές μας συνήθειες και του σημερινού περιβάλλοντος.

 Υπάρχει λοιπόν ελπίδα ότι κάποτε θα εκλείψει η παχυσαρκία, η λαιμαργία και η αδυναμία αυτοελέγχου στη διατροφή μας; Οτι θα ζούμε σε μια κοινωνία χωρίς διαιτολόγους και κέντρα διαίτης; Ναι, ίσως μετά από μερικές δεκάδες χιλαδες έτη. Οι σημερινές μας συνήθειες είναι το αποτέλεσμα μιας ιστορικής διαδικασίας που διάρκεσε πάνω από 200.000 έτη. Από την άλλη πλευρά η εποχή της γεωργίας που έθεσε τις βάσεις του σύγχρονου πολιτισμού (και επέτρεψε για πρώτη φορά την αποθήκευση τροφής) έχει διάρκεια μόλις 10.000 ετών. Αρα έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας μέχρι να προσαρμοσθούμε στις νέες συνθήκες.

 Είναι ενδιαφέρον ότι και ο Hayek-ιδιατερα όταν ήταν στις μαύρες του-διερωτοταν αν οι αντιδράσεις στον φιλελευθερισμό  εξέφραζαν το «φυλετικό ένστικτο» (tribal instinct)  παλαιοτερων εποχών και την αρχέγονη προτίμηση μας για την «κλειστή κοινωνία». Αν ισχύει αυτό τότε θα πρέπει να αναμένουμε ότι η επικράτηση του φιλελευθερισμού θα πάρει περίπου  200 χιλιάδες χρονια όσα δηλαδή και η εξαφάνιση της λαιμαργίας!

 

*Μια παραλλαγή αυτού του άρθρου δημοσιεύτηκε στην ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 4/12/06

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

         

Blog στο WordPress.com.