matchpoint

Φεβρουαρίου 3, 2007

Ξεφτισε το ‘σουηδικο μοντελο’ ;

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 3:28 μμ

 Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ Κάποτε το σουηδικό μοντέλο ήταν περιζήτητο. Ψηλές, ξανθές με άψογες γραμμές οι θεές του Βορρά, κατέκτησαν ταχύτατα τις πασαρέλες του κόσμου. Ομως σταδιακά τη θέση τους άρχισαν να παίρνουν μοντέλα από άλλες ηπείρους, από την Ασία και την Αφρική. Η σοβαρότερη πρόκληση προερχόταν πάντως από την Αμερική: από τα «χοτμπόντις» της Καλιφόρνιας και τις γαζέλες της αφροαμερικανικής κοινότητας.  

Κάπως ανάλογη ήταν και η ιστορία του σοσιαλδημοκρατικού σουηδικού μοντέλου. Περιζήτητο για ένα μεγάλο διάστημα, άρχισε σιγά σιγά να χάνει την αίγλη του τη δεκαετία του ’80, καθώς οι «Τίγρεις» της Ασίας έκαναν εντυπωσιακή είσοδο στην οικονομική σκηνή. Πάντως και εδώ ο μεγάλος αντίπαλος ήταν πάντοτε το αμερικανικό ή αγγλοσαξονικό φιλελεύθερο μοντέλο.

Τα τελευταία έτη το σοσιαλδημοκρατικό σουηδικό μοντέλο έχει αρχίσει ξανά να γίνεται δημοφιλές, ιδιαίτερα μεταξύ αυτών που υποστηρίζουν το «κοινωνικό κράτος» της Ευρώπης. Ομως, παραδόξως, έχει αρχίσει να χάνει την αίγλη του και στην ίδια τη χώρα που το γέννησε. Ετσι, στις πρόσφατες εκλογές η φιλελεύθερη αντιπολίτευση κέρδισε την πλειοψηφία και κατέλαβε την εξουσία στη Σουηδία.

Είναι αυτό ένα γεγονός το οποίο θα έπρεπε να προβληματίσει τους Σουηδούς σοσιαλδημοκράτες και να τους οδηγήσει σε νέες σκέψεις;

«Μπα, δεν νομίζω», μας λέει ο σοσιαλδημοκράτης τέως πρωθυπουργός της Σουηδίας Γκόραν Πέρσον, ο οποίος βρίσκεται αυτό τον καιρό στην Αθήνα, καλεσμένος του Κώστα Σημίτη. «Η αντιπολίτευση κέρδισε τις εκλογές υποσχόμενη ότι θα εφαρμόσει μια σοσιαλδημοκρατική πολιτική. Ετσι, ακόμη και αν χάσαμε τις εκλογές, κέρδισε η πολιτική μας. Θα ήταν αδύνατο να κερδίσει κάποιος στη Σουηδία αν δεν ασπάζεται τις σοσιαλδημοκρατικές αρχές. Η ειρωνεία της τύχης είναι ότι κέρδισαν τις εκλογές ισχυριζόμενοι ότι ήταν καλύτεροι σοσιαλδημοκράτες από εμάς. Δεν πιστεύουμε, λοιπόν, ότι υπάρχει ανάγκη θεμελιωδών αλλαγών στο μοντέλο μας. Από την άλλη πλευρά, το μοντέλο μας βρίσκεται κάτω από ένα καθεστώς διαρκούς μεταρρύθμισης. Την ημέρα που θα σκεφθούμε ότι είναι τέλειο και δεν χρειάζεται αλλαγές, τότε θα έχουμε πρόβλημα».

Παρά τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης των τελευταίων ετών -5,7% ετησίως- η οικονομική κατάσταση της Σουηδίας τις τελευταίες δεκαετίες μάλλον έχει επιδεινωθεί. Ετσι, ενώ το 1970 ήταν 4η στον πίνακα των πλουσιότερων χωρών του ΟΟΣΑ, το 2006 είχε πέσει στη 14η θέση. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η χώρα, σύμφωνα με τους περισσότερους αναλυτές, είναι ότι δεν παράγει θέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα. Από το 1950 μέχρι σήμερα δεν έχει παραχθεί ούτε μία (!) νέα θέση εργασίας στον ιδιωτικό τομέα (στις ΗΠΑ την ίδια περίοδο δημιουργήθηκαν 162.000 νέες θέσεις εργασίας). Ωστόσο, ούτε αυτό ανησυχεί τον Σουηδό πολιτικό: «Η Σουηδία έχει σήμερα τον υψηλότερο βαθμό απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ενωση -με εξαίρεση πιθανώς τη Δανία. Το 80% του πληθυσμού εργάζεται. Πάντως, αν συγκρίνουμε το 1950 με το 2006 βλέπουμε ότι ένα μεγάλο τμήμα του ιδιωτικού τομέα έχει αντικατασταθεί από τον κρατικό και, συνεπώς, η αύξηση στον αριθμό των απασχολουμένων είναι κυρίως στο δημόσιο τομέα. Ο τομέας των υπηρεσιών στη Σουηδία κυριαρχείται από τον κρατικό τομέα, το οποίο δικαιολογεί το γεγονός ότι η αύξηση στον αριθμό των απασχολουμένων στις υπηρεσίες είναι κυρίως στον κρατικό τομέα».

Ωστόσο, πολλοί πιστεύουν ότι τα πραγματικά επίπεδα τής ανεργίας στη Σουηδία είναι πολύ υψηλότερα. Ο επίσημος αριθμός των απασχολουμένων περιλαμβάνει και άτομα που επιδοτούνται από το κράτος (μετεκπαίδευση, μακρόχρονες αναρρωτικές άδειες κ.λπ.) και συνεπώς δεν αποκαλύπτει την κρυφή ανεργία. Σύμφωνα με έρευνα της γνωστής εταιρείας συμβούλων Μακίνσεϊ η Σουηδία στην πραγματικότητα έχει ένα από τα υψηλότερα επίπεδα ανεργίας στον Ευρώπη, το οποίο υπερβαίνει το 17%.

«Αν εμείς έχουμε 17%, τότε σύμφωνα με τα κριτήρια της Μακίνσεϊ», απαντάει ο συνομιλητής μας, «στη Γαλλία το ποσοστό των ανέργων θα ήταν 30% και σε σας πολύ υψηλότερο!».

Στη Σουηδία σήμερα το 30% του πληθυσμού εργάζεται στο Δημόσιο και ένα άλλο 30% ζει από κοινωνικές παροχές. Αυτό δημιουργεί ένα 60%, η επιβίωση του οποίου εξαρτάται άμεσα από το κράτος και, κατά συνέπεια, έχει κάθε κίνητρο να ψηφίσει σοσιαλδημοκρατία. Δεν αντιπροσωπεύει άραγε αυτό μια στρατηγική εξαγοράς ψήφων με χρήματα του Δημοσίου;

«Αν αυτή ήταν η στρατηγική μας», απαντάει ο κ. Πέρσον, «θα είχαμε οδηγηθεί στην καταστροφή πριν από πολλά χρόνια. Ομως αυτό δεν συνέβη. Η στρατηγική μας είναι ακριβώς η αντίθετη. Βασίζεται στη δημιουργία εξαιρετικά ανταγωνιστικών εξαγωγικών επιχειρήσεων. Η ύπαρξη αυτού του τομέα συμβαδίζει με την ύπαρξη ενός μεγάλου παραγωγικού κρατικού τομέα. Το μοντέλο μας βασίζεται σε υψηλή φορολογία και δημόσιο τομέα με παράλληλα υψηλή παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα».

Στο σημείο αυτό, υπενθυμίσαμε στο συνομιλητή μας ότι όλες οι 50 μεγαλύτερες επιχειρήσεις που λειτουργούν σήμερα στη Σουηδία είναι ακριβώς οι ίδιες που υπήρχαν το 1970. Στις ΗΠΑ, αντιθέτως, ελάχιστες από τις επιχειρήσεις εκείνης της εποχής υπάρχουν σήμερα. Αυτό δείχνει μια συνεχή ανανέωση στις ΗΠΑ, η οποία δεν υπάρχει στη Σουηδία.

Με τα πανεπιστήμια

«Είναι γεγονός ότι στη Σουηδία είχαμε και έχουμε δεσπόζουσες πολυεθνικές επιχειρήσεις, όμως για μια μικρή χώρα όπως η Σουηδία αυτό ήταν μια πολύ επιτυχημένη στρατηγική. Η στενή συνεργασία τους με τα πανεπιστήμια τις κάνει πρωτοπόρες στην έρευνα και η τεχνολογία. Επίσης, αυτές οι επιχειρήσεις μπορούσαν συνεχώς να προσαρμόζονται, λόγω της υψηλής τεχνολογικής εκπαίδευσης του προσωπικού. Το γεγονός ότι μπορούν για τόσα χρόνια να επιβιώνουν στην παγκόσμια αγορά λέει κάτι για την ποιότητά τους. Το γεγονός ότι επιχειρήσεις εξαφανίζονται δεν είναι κατ’ ανάγκη καλό. Είναι επίσης καλό να μπορούν να επιβιώνουν. Ακόμη και αν οι εταιρείες μας είναι παλιές, δεν είναι παλαιομοδίτικες!».

Πολλοί υποστηρίζουν ότι η ύπαρξη ενός κράτους κοινωνικής πρόνοιας προϋποθέτει υψηλό βαθμό εθνικής ομοιογένειας του πληθυσμού. Οσο περισσότερο ομοιογενής είναι ο πληθυσμός τόσο περισσότερο οι άνθρωποι εμπιστεύονται ο ένας τον άλλο – και η εμπιστοσύνη είναι η πεμπτουσία του κράτους πρόνοιας. Ομως όσο ο πληθυσμός γίνεται περισσότερο ανομοιογενής, όπως συμβαίνει σταδιακά με τη Σουηδία, τόσο θα εξασθενεί η αφοσίωση στο κράτος πρόνοιας.

«Δεν συμφωνώ», αντιτάσσει ο Σουηδός πολιτικός. «Η οικονομική μας επιτυχία βασίστηκε στους μετανάστες. Το κράτος κοινωνικής πρόνοιας χρειάζεται φόρους, χρειάζεται έσοδα, χρειάζεται ανθρώπους να δουλεύουν και αν μια χώρα έχει τη δομή του πληθυσμού που έχει η Σουηδία χρειάζεται τους μετανάστες. Εγώ θα αντέστρεφα τη συλλογιστική: αν δεν μπορέσουμε να προσελκύσουμε μετανάστες δεν θα μπορέσουμε να διατηρήσουμε το κράτος κοινωνικής πρόνοιας. Φυσικά η μετανάστευση φέρνει μαζί της και άλλα προβλήματα, τα οποία όμως είναι κοινά σε όλες τις χώρες. Παντού, όπως κοιτάμε στην Ευρώπη, βλέπουμε την ύπαρξη αυτών των προβλημάτων».

Ενα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στην Ευρώπη και στη Σουηδία είναι η χαμηλή ενσωμάτωση των μεταναστών στην αγορά εργασίας. Το πρόβλημα αυτό φαίνεται να έχει αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη επιτυχία η Αμερική.

Μια πρόσφατη συγκριτική έρευνα έδειξε ότι το 30% των Σομαλών έχουν θέσεις εργασίας στη Σουηδία, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην Πολιτεία Μινεσότα των ΗΠΑ ήταν 60%.

«Ισως αυτό να ισχύει, αλλά από την άλλη πλευρά δεν έχουμε στη Σουηδία την παράδοση χαμηλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας. Αν φυσικά είχαμε δεχθεί την ύπαρξη χαμηλότερων μισθών στη Σουηδία, τότε πιθανώς περισσότεροι μετανάστες θα είχαν δουλειά. Αυτή είναι η καίρια διαφορά μεταξύ των ΗΠΑ και της Σουηδίας».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 03/02/2007 

Advertisements

1 σχόλιο »

  1. I have never found the source of the taunt that Toynbe supposedly
    showed that socialist taxation was the real downfall of Byzantium.

    However, I keep reading that the ancient Greeks disliked farming (eg
    Pericles prewar oration), unlike the Slavic Obschinas, and were an
    inherently commercial people, their «polis» and astic notions being
    the very basis of civilisation, the very founders of globalisation.

    Σχόλιο από Vasos Panagiotopoulos — Φεβρουαρίου 19, 2007 @ 7:33 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: