matchpoint

Απρίλιος 20, 2007

Νοαμ Τσομσκι και Φιλελευθερισμος (Προδημοσιευση)

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 8:01 μμ

Η άγνωστη πλευρά του Τσόμσκι

Τακης Μιχας 

Στην Ελλάδα ο Nοam Chomsky (Νόαμ Τσόμσκι) είναι γνωστός για δύο κυρίως λόγους. Στο ευρύτερο κοινό είναι γνωστός για την πολιτική του δραστηριότητα ως ένας από τους πιο δριμείς επικριτές όχι μόνο της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, αλλά και του καπιταλιστικού οικονομικού συστήματος εν γένει. Σε ένα μικρότερο κοινό ειδημόνων είναι γνωστός κυρίως για το επιστημονικό του έργο στον τομέα της γλωσσολογίας. 


Αυτό που απουσιάζει από τον χώρο τόσο της ελληνικής όσο και της διεθνούς βιβλιογραφίας είναι η διερεύνηση και η ανάδειξη μιας άλλης πτυχής της σκέψης του Τσόμσκι. της πολιτικής του φιλοσοφίας η οποία, όπως τουλάχιστον ισχυρίζεται ο ίδιος, παίρνει ως άξονα αναφοράς το φιλελευθερισμό και μάλιστα τον κλασικό φιλελευθερισμό του 18ου αιώνα. Αυτή πολιτικοφιλοσοφική πτυχή της σκέψης του Τσόμσκι διαπερνά όλο το έργο του και επηρεάζει ακόμα, όπως θα δείξουμε, και την επιστημονική μεθοδολογία του στον τομέα της γλωσσολογίας.Στόχος λοιπόν αυτού του βιβλίου είναι η συστηματική ανασυγκρότηση της φιλελεύθερης κριτικής που ασκεί ο Τσόμσκι στον σύγχρονο καπιταλισμό, καθώς και η αντιδιαστολή των απόψεών του σε θέματα όπως η αγορά, τα περιουσιακά δικαιώματα, οι ανώνυμες εταιρείες, το κράτος, η παγκοσμιοποίηση, η δημοκρατία, η μισθωτή εργασία, ο μεθοδολογικός ατομισμός, η ανθρώπινη φύση, η κοινωνία κ.λπ. με τις απόψεις νεοφιλελεύθερων διανοητών. κυρίως των νεοαυστριακών, όπως του νομπελίστα Friedrich Hayek, του Joseph Shumperet, του Ludvig von Mises, του Milton Friedman και αναλυτών της σχολής της Δημόσιας Επιλογής.

Συνοπτικά, το επιχείρημα του Τσόμσκι είναι ότι το σημερινό καπιταλιστικό σύστημα αποτελεί διαστρέβλωση των αξιών του κλασικού φιλελευθερισμού. Οι τοποθετήσεις του παραπέμπουν κυρίως στον Adam Smith και τον Wilhelm von Humbold, ενώ δεν παραλείπει να κάνει αναφορές και στον Alexis de Tocqueville. Είναι ενδιαφέρον ότι ο ορισμός τον οποίο χρησιμοποιεί για το υπάρχον οικονομικό σύστημα, δηλαδή «επιχειρηματικός μερκαντιλισμός» («corporate mercantilism»), παραπέμπει άμεσα στην κριτική που άσκησε ο Ανταμ Σμιθ στο σύστημα της εποχής του.Είναι πολύ δύσκολο να τοποθετήσει κανείς την κριτική του Τσόμσκι στο πλαίσιο του γνωστού σχήματος «Αριστερά-Δεξιά». Ο ίδιος μάλιστα θεωρεί ότι αυτοί οι όροι δεν έχουν πλέον νόημα: «Συμβατικοί όροι του πολιτικού λόγου, όπως Αριστερά και Δεξιά, κατάντησαν σχεδόν κενοί περιεχομένου. Είναι τόσο διαστρεβλωμένοι και παράλογοι, ώστε είναι μάλλον καλύτερα να τους απορρίψουμε».

Πάντως, το κεντρικό στοιχείο που σε τελική ανάλυση διαφοροποιεί ριζικά τις πολιτικοοικονομικές αντιλήψεις του Τσόμσκι από αυτές που επικρατούν στον ευρύτερο χώρο της Αριστεράς είναι το γεγονός ότι βασίζονται σε μια συγκεκριμένη θεώρηση της ανθρώπινης φύσης, η οποία σε τελική ανάλυση παραπέμπει στη βιολογία. Ο Τσόμσκι απορρίπτει την αντίληψη του ανθρώπου ως μιας «λευκής κόλλας χαρτιού» (Πίνκερ) στην οποία μπορεί να γράψει κανείς ό,τι θέλει, μια άποψη που αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο ως παράγωγο πολιτισμικών και ιστορικών μεταβλητών.

Ο Τσόμσκι δεν προσπαθεί να οικοδομήσει μια δεοντολογική θεωρία ούτε μια θεωρία κοινωνικής δικαιοσύνης, όπως ο Ρολς, ούτε καν μια ηθική θεώρηση. Ο «ελευθεριακός σοσιαλισμός» τον οποίο επικαλείται δεν είναι μια θεωρία ή κοσμοθεώρηση που είναι πιο δίκαιη, πιο αποτελεσματική ή πιο παραγωγική από τις άλλες. Δεν είναι μια θεωρία, με άλλα λόγια, που νομιμοποιείται στη βάση μιας ηθικής, πολιτικής ή οικονομικής κοσμοαντίληψης.

Αντίθετα, ο «ελευθεριακός σοσιαλισμός» αποτελεί προσπάθεια επεξεργασίας και διατύπωσης των κοινωνικών προϋποθέσεων που θα πρέπει να υπάρχουν προκειμένου να μπορέσουν να αναπτυχθούν στο έπακρο οι έμφυτες βιολογικές δυνατότητες του ανθρώπου. Οπως γράφει: «Πιστεύω ότι οι πολιτικές απόψεις καθενός ή οι ιδέες του για την κοινωνική οργάνωση θα πρέπει να βασίζονται σε τελική ανάλυση σε κάποια αντίληψη για την ανθρώπινη φύση και τις ανθρώπινες ανάγκες».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 20/04/2007 

Νοαμ Τσομσκι και Φιλελευθερισμος (Προδημοσιευση)

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 7:57 μμ

Υπάρχει «προοδευτική γνώση»; Του Τακη Μιχα 

 Η κριτική του Τσόμσκι εναντίον του μεταμοντερνισμού απορρέει από τη γενικότερη ορθολογιστική φιλοσοφία του. Στο πλαίσιο αυτό υπερασπίζεται την επιστημονική γνώση από τις διάφορες προσπάθειες αμφισβήτησής της -ιδιαίτερα αυτές που στο όνομα κάποιας «προοδευτικότητας» θεωρούν ότι ο επιστημονικός λόγος αντιπροσωπεύει την ισχύουσα ιδεολογία. Γράφει σχετικά: «Στην αναρχική παράδοση κυριαρχεί η αντίληψη ότι υπάρχει κάτι το καταπιεστικό ή περιοριστικό στην ίδια την επιστήμη, ότι θα πρέπει να απελευθερωθούμε από τις καταπιεστικές δομές της επιστημονικής σκέψης κ.λπ. Δεν τρέφω καμιά συμπάθεια προς αυτές τις απόψεις. Δεν υπάρχει κανένα επιχείρημα υπέρ του ανορθολογισμού. Η επιστημονική μέθοδος ταυτίζεται με τον ορθολογισμό και δεν κατανοώ γιατί οι αναρχικοί θα πρέπει να είναι κατ’ ανάγκην εναντίον του ορθολογισμού». Στο πλαίσιο αυτό ο Τσόμσκι απορρίπτει την άποψη ότι υπάρχει μια ιδιαίτερη κατηγορία γνώσης, η «ριζοσπαστικοποιημένη γνώση». Και γράφει: «Αρνούμαι την ύπαρξη αυτής της έννοιας. Προσωπικά πιστεύω ότι η αντικειμενική γνώση, όταν απαλλαγεί από τους ιδεολογικούς περιορισμούς που επιβάλλει η γενικότερη πολιτική συναίνεση και η κατανομή της εξουσίας, θα οδηγήσει σε ριζοσπαστικά αποτελέσματα».

Σε ένα πιο γενικό επίπεδο Τσόμσκι αντιμάχεται ολόκληρο το ρεύμα της «πολιτικής ορθότητας», που στο όνομα μιας αμφίβολης προοδευτικότητας απορρίπτει τον ορθό λόγο και το μήνυμα του Διαφωτισμού:

«Παλαιότερα οι αριστεροί επιστήμονες (και όχι μόνον αυτοί) προσπαθούσαν να διαφωτίσουν τους φτωχούς καθώς και την εργατική τάξη σχετικά με τα επιτεύγματα της επιστήμης. Σήμερα αυτό δεν ισχύει. Μου φαίνεται απίστευτο ότι οι σημερινοί απόγονοί τους στην Αριστερά προσπαθούν να αφαιρέσουν από τους καταπιεσμένους όχι μόνο τη χαρά της κατανόησης και της διαίσθησης, αλλά επίσης και τα εργαλεία της χειραφέτησής τους πληροφορώντας μας ότι «η ατζέντα του Διαφωτισμού» είναι νεκρή, ότι θα πρέπει να εγκαταλείψουμε τις «ψευδαισθήσεις της επιστήμης και του ορθολογισμού» -ένα μήνυμα το οποίο θα χαροποιήσει τους ισχυρούς, που είναι ευτυχείς να μονοπωλούν αυτά τα εργαλεία προς ιδία χρήση».

Γενικώς ο Τσόμσκι υποστηρίζει ότι η επιστημονική έρευνα δεν θα πρέπει να περιορίζεται από ιδεολογικούς περιορισμούς ή περιορισμούς που έχουν σχέση με ορισμένες ηθικές αντιλήψεις. Ετσι, απαντώντας σε επικρίσεις κατά του επιστημονικού λόγου, ότι δηλαδή είναι αποκομμένος από τα κοινωνικά προβλήματα, ο Τσόμσκι γράφει ότι είναι «προς τιμήν των επιστημών το γεγονός ότι είναι αποκομμένες από την «ηθική σκέψη και τον κόσμο»». Παρά το γεγονός ότι η ορθολογική έρευνα είναι μέρος του κόσμου, «στόχος της είναι να κατανοήσει, όχι να κατασκευάσει ένα δόγμα το οποίο να συμφωνεί με κάποιες ηθικές ή άλλες προτιμήσεις».

Μοναδικό κριτήριο και στόχος της επιστημονικής έρευνας είναι η αλήθεια. «Η αλήθεια είναι η αλήθεια. Δεν αποφασίζεις τι είναι αληθές για ιδεολογικούς λόγους […] Πρέπει να προσδιορίσεις τι είναι αληθινό στη βάση δεδομένων και ερμηνείας, καλών επιχειρημάτων, σωστής αξιολόγησης των τεκμηρίων κ.λπ. και το ερώτημα τι είναι προοδευτικό και τι αντιδραστικό δεν έχει καμιά σημασία στην έρευνα».

Οταν ο Τσόμσκι υποστηρίζει την ελευθερία της έκφρασης και της έρευνας στον πανεπιστημιακό χώρο εντάσσει και τους πολιτικούς του αντιπάλους. Ο ίδιος αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ υποστήριξε δημόσια την άποψη πως δεν θα έπρεπε να απαγορευτεί για πολιτικούς ή ιδεολογικούς λόγους να διδάσκουν άτομα τα οποία ο ίδιος θεωρούσε εγκληματίες πολέμου. Υποστήριζε ακόμα και έρευνες που είχαν καθαρά στρατιωτικό χαρακτήρα. θεωρούσε, για παράδειγμα, ότι έρευνες για τεχνικές καταστολής μιας εξέγερσης δεν θα έπρεπε να απαγορευτούν στα πανεπιστήμια.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 20/04/2007
 

Απρίλιος 12, 2007

ΒΙΒΛΙΟ:Νοαμ Τσομσκι και Φιλελευθερισμος

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 6:52 πμ

Κυκλοφορει απο Δευτερα 15 Απριλιου!

ΤΑΚΗΣ ΜΙΧΑΣ

Νόαμ Τσόμσκι και φιλελευθερισμός

Μία κριτική ανάλυση

Σειρά: ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Τιμή € 15,00, Σελ. 304, ISBN: 978-960-218-516-2         Εκδοσεις Κριτικη

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Ο Νόαμ Τσόμσκι κατέχει αναμφίβολα σημαντική θέση στη σύγχρονη διανόηση. Στην Ελλάδα, είναι γνωστός στο ευρύ κοινό κυρίως ως ένας από τους μεγαλύτερους επικριτές τόσο της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ όσο και του καπιταλιστικού συστήματος γενικότερα. Αυτό που απουσιάζει από το χώρο της ελληνικής αλλά και της διεθνούς βιβλιογραφίας είναι η ανάδειξη μιας άλλης πτυχής στη σκέψη του Τσόμσκι: της πολιτικής του φιλοσοφίας που διαπερνά όλο το έργο του και έχει ως άξονα αναφοράς το φιλελευθερισμό και μάλιστα τον κλασικό φιλελευθερισμό του 18ου αιώνα.

Η μελέτη του Τάκη Μίχα επιχειρεί τη συστηματική ανασυγκρότηση της φιλελεύθερης κριτικής που ασκεί ο Τσόμσκι στον σύγχρονο καπιταλισμό. Αναλύει τις ομοιότητες και διαφορές των θέσεων του αμερικανού διανοητή σε θέματα, όπως η αγορά, τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, οι ανώνυμες εταιρείες, το κράτος, η παγκοσμιοποίηση, η δημοκρατία, η μισθωτή εργασία, ο μεθοδολογικός ατομισμόs, με τις απόψεις νεοφιλελεύθερων διανοητών, όπως του Μίλτον Φρίντμαν, του Φρίντριχ Χάγιεκ, του Τζόζεφ Σουμπέτερ, του Λούντβιχ φον Μίζες, του Πίτερ Μπάουερ κ.ά.

Ταυτόχρονα, αναλύονται πολλές απόψεις του Τσόμσκι από την σκοπιά των σύγχρονων θεωριών του μάνατζμεντ των επιχειρήσεων (Γκόσαλ, Χάντι, Μπελ) και καταγράφονται οι διαφορές του με την Αριστερά στο θέμα του μαρξισμού, της ανθρώπινης φύσης και του βιολογικού προσδιορισμού. Στα πλαίσια αυτά, η μελέτη αναπτύσσει διεξοδικά την κριτική του Τσόμσκι εναντίον «κολεκτιβιστικών» θεωριών της γλώσσας (Στάλιν, Σωσύρ, Βίτγκενσταϊν, Ντάμετ) που θεωρούν τη γλώσσα ως «κοινωνικό θεσμό».

Τέλος, το βιβλίο αναφέρεται εκτενώς στη σκληρή κριτική την οποία ασκεί ο Τσόμσκι εναντίον των «τσαρλατάνων» (όπως τους αποκαλεί) του Μεταμοντερνισμού (Ντεριντά, Φουκώ, Κρίστεβα, Αλτουσέρ) και του ανορθολογισμού.

ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Ο Τάκης Μίχας είναι δημοσιογράφος στην Ελευθεροτυπία και αρθρογραφεί σε διάφορα διεθνή έντυπα. Έχει δημοσιεύσει βιβλία και μελέτες στην Ελλάδα και το εξωτερικό και έχει λάβει τιμητικές διακρίσεις (Βραβείο Μπότση) για δημοσιογραφικές έρευνες.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.