matchpoint

Δεκέμβριος 30, 2007

Η έλλειψη εμπιστοσύνης κάνει τη διαφ(θ)ορά μας

Filed under: Politics and Economics — Takis Michas @ 4:03 μμ

ΕΡΕΥΝΑ.   Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ 

Μόνο ένας στους πέντε Ελληνες δηλώνει ότι εμπιστεύεται τους συμπατριώτες του.

Ο Λένιν είπε κάποτε: «Η εμπιστοσύνη είναι καλή, όμως ο έλεγχος είναι καλύτερος». Αλλά ο δανός καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας Γκερτ Σβένσεν σήμερα διαφωνεί: «Καλός ο έλεγχος, αλλά φθηνότερη κι αποτελεσματικότερη η εμπιστοσύνη».

Αυτός, σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Αργος, είναι ο λόγος που κάνει ορισμένες χώρες όπως η Δανία να έχουν άψογο σύστημα κρατικής πρόνοιας, ενώ άλλες, όπως η Ελλάδα, έχουν τον κρατικό τομέα πνιγμένο στη διαφθορά και στη δυσλειτουργικότητα.

*Ο καθηγητής Σβένσεν εκφράζει τις ίδιες απόψεις με άλλους συναδέλφους του, που πιστεύουν ότι ένας από τους κυριότερους παράγοντες που προσδιορίζουν την ύπαρξη ενός κράτους ευημερίας είναι το λεγόμενο «κοινωνικό κεφάλαιο» – δηλαδή ο βαθμός της εμπιστοσύνης που υπάρχει μεταξύ των πολιτών.

Με άλλα λόγια, θεωρούν ότι οι άνθρωποι που εμπιστεύονται αλλήλους μπορούν να συνεργασθούν ευκολότερα, αφού δεν φοβούνται ότι κινδυνεύουν να εξαπατηθούν. Ετσι, αποδίδουν περισσότερο. Υψηλός βαθμός αμοιβαίας εμπιστοσύνης σημαίνει επίσης ότι ο πολίτης δεν θα προσπαθήσει να φοροδιαφύγει, ούτε θα επιδιώκει να επωφεληθεί δίχως να το δικαιούται από τις κοινωνικές παροχές. Ετσι, αυτές θα κατευθύνονται εκεί όπου υπάρχει ανάγκη.

*Αν η Δανία και οι άλλες σκανδιναβικές χώρες διαθέτουν ένα ζηλευτό σύστημα κοινωνικής ευημερίας, αυτό οφείλεται στους υψηλούς δείκτες κοινωνικής εμπιστοσύνης που επικρατούν σε αυτές. Μάλιστα, σε μία μελέτη 85 κρατών την οποία έκανε ο δανός καθηγητής, προκύπτει ότι η χώρα του βρίσκεται στην πρώτη θέση όσον αφορά την εμπιστοσύνη που έχουν οι πολίτες μεταξύ τους. Εκεί το 66% του πληθυσμού -δηλαδή δύο στους τρεις- δηλώνει ότι εμπιστεύεται τους συνανθρώπους του.

*Η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική στην Ελλάδα: Η χωρα μας βρίσκεται στη θέση 46 μεταξύ των 85 χωρών όσον αφορά την εμπιστοσύνη που έχουν μεταξύ τους οι πολίτες. Μόνο το 23% των Ελλήνων -δηλαδή ένας στους πέντε – απαντά ότι εμπιστεύεται τους συμπατριώτες του. Στην τελευταία θέση βρίσκεται η Βραζιλία, μια χώρα όπου μόνο το 4,8% του πληθυσμού -δηλαδή ένας είκοσι- δηλώνει ότι εμπιστεύεται τους υπόλοιπους συμπολίτες του.

*Η έλλειψη κοινωνικής εμπιστοσύνης σχετίζεται και με τον βαθμό διαφθοράς που υπάρχει σε μια χωρα.Η Ελλάδα, όπως είναι γνωστό, βρίσκεται στην πρώτη θέση (σύμφωνα με έκθεση της οργάνωσης Transparency International), όσον αφορά τη διαφθορά του δημόσιου τομέα μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Στον αντίποδα ακριβώς βρίσκεται η Δανία, όπου η διαφθορά είναι περίπου άγνωστη λέξη.

Τήρηση των κανόνων

«Η απουσία διαφθοράς σηματοδοτεί υψηλό βαθμό κοινωνικής εμπιστοσύνης», εξηγεί στην «Κ.Ε.» ο Γκ. Σβένσεν. «Αυτό ισχύει διότι χαμηλό επίπεδο διαφθοράς συνεπάγεται αυστηρή εφαρμογή των συμφωνιών, κάτι που ενθαρρύνει την αυθόρμητη οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των συναλλασσομένων μερών. Αν οι συναλλασσόμενοι γνωρίζουν ότι οι τυπικοί κανόνες εφαρμόζονται αυστηρά και ότι όλοι είναι ίσοι απέναντι στον νόμο, τότε είναι πιο πιθανό ότι θα συνεργάζονται χωρίς να προσπαθούν να εξαπατούν αλλήλους. Και με αυτό τον τρόπο θα οικοδομήσουν κοινωνική εμπιστοσύνη».

*Οπως δείχνει πρόσφατη έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας, η ύπαρξη κοινωνικής εμπιστοσύνης έχει σημαντική επίδραση σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη. Πολλοί, μάλιστα, υποστηρίζουν ότι έχει μεγαλύτερη συμβολή στους ρυθμούς ανάπτυξης ακόμη και από την παιδεία.

«Πρόκειται», γράφει ο βρετανός οικονομολόγος Νικ Χάλπερν, «για το «γράσο» στους τροχούς της οικονομίας, επιταχύνοντας τη ροή της πληροφόρησης και μειώνοντας το κόστος των συναλλαγών». Αντίθετα, στις αγορές όπου δεν υπάρχει εμπιστοσύνη μεταξύ αγοραστών και πωλητών, «οι συναλλαγές καθυστερούν από το φόβο ανάληψης ρίσκου και από τις πολύπλοκες νομικές διαδικασίες».

*Η απουσία σοβαρού «κοινωνικού κεφαλαίου» που παρατηρείται ιδίως στις χώρες του Τρίτου Κόσμου και σε ολοκληρωτικά καθεστώτα, επισημαίνει ο καθηγητής, οδηγεί στην άνθηση διαφόρων «συνωμοσιολογικών θεωριών» και στην επικράτηση της αντίληψης ότι το κάθε άτομο γύρω μας είναι εν δυνάμει «πράκτορας». Οτι, δηλαδή, εξυπηρετεί «κρυφές» ατζέντες «σκοτεινών» κέντρων.

*«Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν θα δημιουργήσει ποτέ σωστό κράτος κοινωνικής πρόνοιας;» ρωτήσαμε τον Γ. Σβένσεν.

«Οχι κατ’ ανάγκην. Οι έρευνές μου δείχνουν ότι πρέπει επειγόντως να φροντίσετε να δημιουργήσετε θεσμούς οι οποίοι θα ενισχύουν την εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτών».

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ – 23/12/2007

Copyright © 2007 Χ. Κ. Τεγόπουλος Εκδόσεις Α.Ε. 

Advertisements

Δεκέμβριος 25, 2007

Greek Pseudo-Privatization

Filed under: English texts — Takis Michas @ 6:55 πμ

 

The Wall Street Journal Europe

24/12/07

                                        Greek Pseudo-Privatization

Athens

By Takis Michas
Given the country’s statist tradition, it is no surprise that even Greece’s nominally conservative Prime Minister Kostas Karamanlis has never been a fervent free-market advocate. After five  years in power, the government has so far managed only a single full-scale privatization. All public utilities, for example, are still state-run. A recent attempt to privatize telecoms operator Hellenic Telecommunications Organization SA (OTE) resulted in a protectionist backlash. 

 Finance Minister George Alogoskoufis announced last year that he was scrapping a law stipulating that the state must hold at least 33% of OTE’s shares. “Our goal,” he explained, “is that the government’s stake is reduced to to 5%-8%.” In a first move, Athens brought its stake down to 28% from 38%. This signalled to many investors that the government was really serious about privatization. As a result, investment holding company Marfin Investment Group (MIG) started buying OTE shares, even eying a takeover. Within a year it acquired 18% of the company, making it the second largest shareholder after the government.

But then MIG did something that was unheard of in Greece’s state-controlled corporate culture: It tried to exercise its property rights. It demanded seats on the governing board and openly criticized the policies of the state-appointed CEO, Panagis Vourloumis, a buddy of the prime minister. MIG also asked for more transparency and improved corporate governance, accusing OTE‘s management “of taking crucial decisions about its future without consulting its shareholders.” This was too much for Mr. Alogoskoufis. He announced in parliament earlier this month that the whole story of OTE’s privatization was a great misunderstanding. “The government,” he said, “is also not discussing any issue of co-management with any institutional investor or any other interested company.” He also introduced legislation capping private investments in “strategically sensitive” companies, such as OTE. Shareholders would need government approval to acquire more than 20% of such firms. This was widely seen as a move to shield OTE from a takeover by MIG.

Moreover, the new law will open the way to “crony capitalism,” former Finance Minister Stephanos Manos told me. The legislation in effect substitutes market-led privatization with state-led privatization. “In a country like Greece, where corruption and clientelism are rampant, this is an invitation to disaster,” Mr. Manos added. It will lead to new opportunities to bribe officials in return for favorable decisions. At the same time, the government’s about-face on OTE’s privatization will scare away investors. They will think twice before risking their capital in a country where the rules of business can so quickly change. The absence of legal certainty is poison for an economy.

The only opposition to the government plans came from a small group of free market activists who appealed to the European Commission, arguing the legislation violates EU rules for the free movement of capital. Word here in Athens, though, is that given the increasingly protectionist sentiment in Europe, the government will have little to fear from Brussels.

The OTE case illustrates that what is called partial privatization really is pseudo-privatization. The companies’ strategy and decision-making remains in the hands of the state while shareholders are reduced to the role of passive spectators. Although globalization has forced the Greek state to open up a little, much of the economy remains in shackles.

Mr. Michas is a journalist for the Greek daily Eleftherotypia. 

Δεκέμβριος 17, 2007

Μάνος: Προσωποκρατικό καπιταλισμό ασκεί ο Αλογοσκούφης

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 11:25 πμ

ID: 1515534
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 15/12/2007
Σελ.: 26,47
Κατηγορία: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ


 

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

 

«Ο μεγαλύτερος κίνδυνος με τον τρόπο που η κυβέρνηση χειρίστηκε το θέμα MIG-OTE είναι ότι θα εδραιωθεί η εικόνα ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν σταθεροί κανόνες», τονίζει ο τ. υπουργός Στέφανος Μάνος.

Ο συνομιλητής μας επισημαίνει ότι μόλις πριν από ένα έτος ο ίδιος ο κ. Αλογοσκούφης ήταν αυτός που εισήγαγε διάφορες τροπολογίες στη Βουλή που άνοιγαν τον δρόμο για την πλήρη ιδιωτικοποίηση του ΟΤΕ, όπως η κατάργηση της διάταξης σύμφωνα με την οποία το ποσοστό του Δημοσίου δεν πρέπει να πέσει κάτω του 34% ή της διάταξης ότι κανείς δεν μπορεί να ψηφίσει με ποσοστά 5%.

«Και έρχεται σήμερα ο ίδιος υπουργός, που πριν από ένα έτος καταργούσε τις προστατευτικές διατάξεις στον ΟΤΕ, να ανατρέψει την πολιτική του και να επιβάλει νέες».

Σύμφωνα με τον κ. Μάνο, η πολιτική Αλογοσκούφη προωθεί τον «προσωποκρατικό καπιταλισμό»: «Αν μας αρέσει προσωπικά ο αγοραστής ψηφίζουμε διατάξεις που επιτρέπουν την αγορά. Αν δεν τον συμπαθούμε -όπως προφανώς συμβαίνει στην περίπτωση Βγενόπουλου- τότε ψηφίζουμε νόμους που απαγορεύουν την αγορά. Δεν χρειάζεται να τονίσω τους δρόμους που ανοίγει αυτή η πρακτική για τη διαφθορά και τη διαπλοκή!»

«Αυτά τα κεφάλαια αναζωογονούν»

Ενα από τα επιχειρήματα τα οποία ακούγονται είναι ότι το ελληνικό κράτος με τον νόμο που ψήφισε προσπαθεί να προστατέψει μια μεγάλη δημόσια επιχείρηση από τα «ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια» και ότι αυτή η πρακτική εφαρμόζεται και σε άλλες χώρες της Δύσης, όπως π.χ. τη Γερμανία.

«Πρόκειται για ένα ηλίθιο επιχείρημα. Στη Γερμανία οι συζητούμενες απαγορεύσεις δεν αφορούν ιδιωτικά κεφάλαια αλλά κρατικά, και συγκεκριμένα ρωσικές κρατικές επιχειρήσεις. Είναι γεγονός ότι σε γενικές γραμμές οι επιθετικές εξαγορές δεν είναι αρεστές. Αλλά δεν ψηφίζουν νόμους για να τις απαγορεύουν! Σε τελική ανάλυση, αυτά τα κεφάλαια αναμορφώνουν και αναζωογονούν τις επιχειρήσεις. Πρόκειται για τη «δημιουργική καταστροφή» στην οποία αναφερόταν ο οικονομολόγος Σουμπέτερ».

«Ο Βουρλούμης έγινε κρατιστής»

Ο πρόδρος του ΟΤΕ Παναγής Βουρλούμης υπήρξε προσωπικός φίλος του συνομιλητή μας και εθεωρείτο ως ένας από τους κύριους υπέρμαχους της κατευθυνόμενης από την αγορά ανάπτυξης. Σήμερα φαίνεται να έχει αλλάξει γνώμη, και να είναι υπέρμαχος της κρατικά κατευθυνόμενης ανάπτυξης. Από τη Θάτσερ πέρασε στον Πούτιν. Ρωτήσαμε τον κ. Μάνο σε τι οφείλεται αυτή η αλλαγή:

«Είναι προφανές ότι σε τέτοιου είδους επιθετικές κινήσεις, εκείνοι που την πληρώνουν πάντοτε είναι τα κορυφαία στελέχη των εξαγοραζόμενων επιχειρήσεων. Στον βαθμό, λοιπόν, που κρίνεται η θέση του, είναι φυσικό ο κ. Βουρλούμης να αντιδρά με αυτό τον τρόπο».


Εσωτερικά: ««Πριν από ένα χρόνο προωθούσε την πλήρη ιδιωτικοποίηση του ΟΤΕ, τώρα επιβάλλει προστατευτισμό»

Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Θέμα: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ

 

Γιατί η βιομηχανική επανάσταση συνέβη στη Δύση;

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 11:24 πμ

ID: 1516026
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 17/12/2007
Σελ.: 62
Κατηγορία: Πλανήτης ΓΗ

Γιατί η βιομηχανική επανάσταση συνέβη στη Δύση;

 

Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

 

Ο Ελληνας νέος που θα αποφασίσει να σπουδάσει Ιστορία στο εξωτερικό θα διαπιστώσει, προς μεγάλη του έκπληξη, ότι ουδόλως ενδιαφέρει τη διεθνή ιστορική έρευνα αν οι σύγχρονοι Ελληνες είναι απόγονοι του Μέγα Αλεξανδρου, του Τζένγκινς Χαν ή του Αλή Πασά. Τα ερωτήματα τα οποία ενδιαφέρουν τη σύγχρονη επιστημονική έρευνα είναι εντελώς διαφορετικά. Ενα, π.χ., από αυτά αφορά τη βιομηχανική επανάσταση και την οικονομική ανάπτυξη στην οποία οδήγησε. Γιατί η βιομηχανική επανάσταση συνέβη στη Δύση -και μάλιστα στην Αγγλία- και όχι σε άλλες χώρες (όπως π.χ. η Κίνα ή η Ιαπωνία) που ήσαν πολύ πιο οικονομικά αναπτυγμένες από τη Δύση τον 19ο αιώνα;

Από το 1200 μέχρι περίπου το 1800 το βιοτικό επίπεδο του μέσου ανθρώπου στον κόσμο δεν είχε αλλάξει σχεδόν καθόλου. Ούτε υπήρχε η προσδοκία -όπως υπάρχει σήμερα- ότι κάθε χρόνο θα βελτιωνόταν το βιοτικό επίπεδο. Ο άνθρωπος το 1800 βρισκόταν στο ίδιο βιοτικό επίπεδο με τον πρόγονό του το 1200, το οποίο μάλιστα, σύμφωνα με αρκετές έρευνες, ήταν χειρότερο από το βιοτικό επίπεδο του ανθρώπου της Λίθινης Εποχής. Ο μέσος φτωχός στην Αγγλία το 1700 κατανάλωνε 1.500 θερμίδες ημερησίως, ενώ ο άνθρωπος της λίθινης εποχής 2.300 θερμίδες!

Ο κόσμος για αιώνες φαινόταν να είναι παγιδευμένος στην «παγίδα του Μάλθους»: όποτε αυξανόταν το βιοτικό επίπεδο, αυξανόταν και ο πληθυσμός (περισσότερες γέννες, λιγότεροι άνθρωποι πέθαιναν από λοιμούς κ.λπ.). Ομως η αύξηση του πληθυσμού είχε με τη σειρά της συνέπεια την αύξηση στην προσφορά εργασίας, με αποτέλεσμα χαμηλότερους μισθούς. Αυτό ωθούσε το βιοτικό επίπεδο προς τα κάτω, με αποτέλεσμα να μην μπορεί η ανθρωπότητα να ξεφύγει από αυτό τον φαύλο κύκλο. Το βιοτικό επίπεδο παρέμενε στο επίπεδα της απλής επιβίωσης και αναπαραγωγής.

Ομως το 1800 συνέβη ένα γεγονός το οποίο έμελλε να αλλάξει το πρόσωπο του κόσμου: η βιομηχανική επανάσταση στην Αγγλία. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε μια τεράστια αύξηση της παραγωγικότητας, που επέτρεψε στον πληθυσμό να ξεφύγει από την «παγίδα του Μάλθους». Ετσι, μέσα σε μια περίοδο 200 ετών, το εισόδημα του μέσου Εγγλέζου είχε εξαπλασιαστεί, δηλαδή παρουσίαζε μια αύξηση την οποία δεν είχε παρουσιάσει τα περασμένα 1.000 έτη. Για πρώτη φορά η αύξηση της παραγωγικότητας ξεπερνούσε την αύξηση του πληθυσμού.

Γιατί συνέβη η Βιομηχανική Επανάσταση στη Δύση και ιδιαίτερα στην Αγγλία; Γιατί όχι στην Κίνα ή την Ιαπωνία, δηλαδή σε χώρες που βρίσκονταν περίπου στο ίδιο σημείο οικονομικής ανάπτυξης; Σύμφωνα με την κρατούσα μέχρι προσφάτα θεωρία, στην Αγγλία υπήρχαν οι θεσμοί εκείνοι που συγκροτούν τα προαπαιτούμενα της οικονομικής απογείωσης: υπήρχε κράτος δικαίου και ένα νομικό πλαίσιο για την ασφάλεια των συναλλαγών. Πάνω απ’ όλα υπήρχε ο θεσμός της ατομικής ιδιοκτησίας που δίνει κίνητρα στον άνθρωπο να εργαστεί και να επενδύσει -αντί να κλέβει ή να προσεύχεται- διότι γνωρίζει ότι τους καρπούς των δραστηριοτήτων του δεν πρόκειται να τους καρπωθεί κάποιος άλλος. Ομως το πρόβλημα με αυτή τη θεωρία, όπως και άλλες παρόμοιες, είναι ότι π.χ. και στην Ιαπωνία υπήρχαν ανάλογοι θεσμοί, χωρίς όμως να πραγματοποιηθεί η Βιομηχανική Επανάσταση.

Τους τελευταίους μήνες μια νέα θεωρία έχει αρχίσει να συζητείται ευρύτερα όχι μόνο στα επιστημονικά περιοδικά αλλά και σε μαζικής κυκλοφορίας έντυπα, όπως οι «Times», το «Newsweek» κ.ά. Πατέρας της νέας θεωρίας είναι ο καθηγητής Γκρέγκορι Κλαρκ, του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις. Στο βιβλίο του με τίλο «Αποχαιρετώντας την ελεημοσύνη: Μια σύντομη οικονομική ιστορία του κόσμου» ο Κλαρκ υποστήριξε ότι η Βιομηχανική Επανάσταση συνέβη στην Αγγλία λόγω ορισμένων ιδιόμορφων δημογραφικών εξελίξεων. Για πολλά χρόνια και για ευνόητους λόγους συνήθως επιβίωναν οι γόνοι των πλούσιων οικογενειών. Ομως, επειδή όλα τα παιδιά των πλουσίων δεν μπορούσαν να παραμένουν στην κοινωνική θέση προέλευσής τους, πολλά κατέληγαν σε χαμηλότερες βαθμίδες της οικονομικής και πολιτικής ιεραρχίας. Αυτό είχε ως συνέπεια μετά από μερικές γενιές οι φτωχοί ήταν είτε συγγνεις είτε απόγονοι πλουσίων. Ομως οι πλούσιοι (γόνοι κυρίως εμπόρων) έφερναν μαζί τους και τις αξίες που αποτελούν τις προϋποθέσεις για την οικονομική επιτυχία: την εργατικότητα, την αποταμίευση, την ειρηνική επίλυση των διαφορών και τον αλφαβητισμό. Ετσι οι «αστικές αξίες», που επιτρέπουν στο άτομο να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στα οικονομικά κίνητρα, διαχέονταν σε ευρύτερα πληθυσμιακά στρώματα. Κάτι ανάλογο δεν συνέβη στην Ιαπωνία ή στην Κίνα, διότι εκεί οι άρχουσες τάξεις, δηλαδή οι σαμουράι (Ιαπωνία) και η δυναστεία των Κουίνγκ (Κίνα)δεν έκαναν συνήθως πολλά παιδιά.

Αναμφίβολα η άποψη του Κλαρκ είναι αρκετά προκλητική, όμως είναι σωστή; Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Αμερικανός καθηγητής έκανε πολύχρονες και εξαντλητικές έρευνες για να στηρίξει τις θεωρίες του. Δαπάνησε τουλάχιστον 20 έτη ερευνώντας χιλιάδες δημοτολόγια και διαθήκες της μεσαιωνικής Αγγλίας. Ομως υπάρχουν αρκετοί συνάδελφοί του που εκφράζουν αντιρρήσεις είτε επειδή αμφισβητούν την τεκμηρίωση των επιχειρημάτων του είτε επειδή θεωρούν ότι η θεωρία του έχει απαράδεκτες πολιτικοϊδεολογικές προεκτάσεις. Πάντως αυτό το οποίο είναι σίγουρο είναι ότι η συζήτηση για τη γένεση της Βιομηχανικής Επανάστασης θα συνεχίζεται για πολλά χρόνια ακόμα.

http://www.tmichas.wordpress.com


Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Στήλη: ΠΛΑΝΗΤΗΣ-ΓΗ

 

Δεκέμβριος 3, 2007

«Οι χορηγίες οδηγούν στη διαπλοκή»

Filed under: Uncategorized — Takis Michas @ 9:38 πμ

ΡΟΜΠΕΡΤ ΡΑΪΧ (Πρώην υπουργός Εργασίας των ΗΠΑ)

 

«Οι χορηγίες οδηγούν στη διαπλοκή»

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ

 

«Οταν οι επιχειρήσεις δείχνουν κοινωνική ευαισθησία, τότε κινδυνεύει η δημοκρατία»! Στην άλλη άκρη του τηλεφώνου βρίσκεται ο καθηγητής Ρόμπερτ Ράιχ, ξεχωριστή φυσιογνωμία στον χώρο της αριστερής οικονομικής σκέψης στις ΗΠΑ. Υπουργός Εργασίας της κυβέρνησης Κλίντον και στενός συνεργάτης του Μπιλ και της Χίλαρι, είχε πρωτοστατήσει στην αύξηση του βασικού μισθού, στη δημιουργία προγραμμάτων επανεκπαίδευσης των εργαζομένων και στην κατάργηση της παιδικής εργασίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Σήμερα από τη θέση του, ως καθηγητή του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, προσπαθεί με τα βιβλία και την αρθρογραφία του να συμβάλει στη διατύπωση μιας νέας προοδευτικής οικονομικής πολιτικής.

Σε αποκλειστική τηλεφωνική του συνέντευξη στην «Οικονομία» μάς ανέπτυξε ορισμένες από τις πρόσφατες ιδέες του σχετικά με τους στόχους μιας τέτοιας πολιτικής.

«Νομίζω ότι ο κύριος στόχος πρέπει να είναι αναμφίβολα η πάλη εναντίον των διαπλεκόμενων συμφερόντων επιχειρήσεων-κράτους. Η σημερινή φάση του σουπερκαπιταλισμού διακρίνεται από τον οξύτατο ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτού του ανταγωνισμού οι επιχειρήσεις δαπανούν τεράστιους πόρους προκειμένου να πιέσουν τις κυβερνήσεις να υιοθετήσουν ευνοϊκά για αυτές μέτρα. Ομως αυτό υπονομεύει τη δημοκρατία. Η κούρσα για την απόκτηση επιρροής στο πολιτικό επίπεδο πνίγει τη φωνή του μέσου πολίτη».

Σύμφωνα πάντως με τον συνομιλιτή μας, ένα τμήμα της αριστεράς κάνει τεράστιο λάθος όταν βλέπει τη «διαπλοκή» ως μια συνειδητή συνωμοσία των επιχειρήσεων εναντίον των πολιτών.

«Δεν πρόκειται για συνωμοσία αλλά για μια νομοτελειακή εξέλιξη που υπαγορεύεται από τον έντονο ανταγωνισμό που επικρατεί στο σημερινό τουρμποκαπιταλισμό».

Μετά τις πρόσφατες πυρκαγιές είδαμε ένα μεγάλο μέρος των ελληνικών επιχειρήσεων να δραστηριοποιούνται για να βοηθήσουν οικονομικά τους πυρόπληκτους. Παράλληλα οι επιχειρήσεις προσφέρουν χορηγίες, στήνουν φιλανθρωπικά ιδρύματα, λαμβάνουν μέρος σε εκστρατείες υπέρ «πολιτικά ορθών» στόχων (περιβάλλον, καταπολέμηση ασθενειών κ.λπ).Τα τελευταία τριάντα χρόνια οι επιχειρήσεις επιδεικνύουν σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό «κοινωνική ευαισθησία». Ζητήσαμε από τον συνομιλιτή μας να σχολιάσει αυτές τις εξελίξεις.

«Είναι πολύ επικίνδυνες. Θεωρώ ότι είναι λάθος των προοδευτικών δυνάμεων να πιέζουν τις επιχειρήσεις να αποκτήσουν ένα «κοινωνικό ρόλο». Με αυτό τον τρόπο το μόνο που επιτυγχάνουμε είναι να αυξάνουμε τη διαπλοκή και την επιρροή των επιχειρήσεων στην κοινωνία. Τις περισσότερες φορές, άλλωστε, πρόκειται για μια άσκηση δημόσιων σχέσεων».

Ομως οι αντιρρήσεις του συνομιλιτή μας στον «κοινωνικό ρόλο» των επιχειρήσεων είναι βαθύτερες. Ο καθ. Ράιχ πιστεύει ότι αυτή η φιλολογία οδηγεί άμεσα στην υπονόμευση της δημοκρατίας:

«Από τη στιγμή που αναγνωρίζουμε στις επιχειρήσεις έναν «κοινωνικό ρόλο» τους δίνουμε δικαιώματα και εξουσίες που δεν τους ανήκουν. Στην ουσία διευρύνουμε τις αρμοδιότητές τους και άρα την δύναμη τους. Προκαλούμε τη διαπλοκή. Οι δημοκρατικές διαδικασίες είναι εκείνες που αποφασίζουν και υλοποιούν κοινωνικούς στόχους και όχι οι επιχειρήσεις. Με ποιο δικαίωμα αποφασίζει μια επιχείρηση να επιτελέσει ένα κοινωνικό στόχο, να κάνει μια αγαθοεργία; Ποιος της έδωσε το δικαίωμα να λειτουργεί ως ηθικός κριτής;»

Προσωπικά, μας φαίνεται δύσκολο να κατανοήσουμε πως η χορηγία μιας επιχείρησης για την αναδάσωση μιας περιοχής ενέχει πολιτειακούς κινδύνους. Ομως ο συνομιλιτής μας έχει διαφορετική άποψη:

«Τίποτα δεν είναι αθώο. Οταν δεχόμαστε ότι οι επιχειρήσεις έχουν κάποια ηθική ή κοινωνική ευθύνη στην ουσία αποπροσανατολίζουμε τους πολίτες από το ότι είναι ο ρόλος της δημοκρατίας και όχι των επιχερήσεων να καθορίζουν τους κοινωνικούς στόχους».

Και ποιος είναι ο ρόλος των επιχειρήσεων; «Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι στη σημερινή εποχή του σουπερκαπιταλισμού η επιχείρηση έχει υποχρεώσεις μόνο προς τους μετόχους της και προς τους καταναλωτές. Στους πρώτους πρέπει να αποφέρει ικανοποιητικές αποδόσεις για τα χρήματα που επένδυσαν και στους δεύτερους να προσφέρει ποιοτικά προϊόντα. Οι επιχειρήσεις πρέπει να αφεθούν να κάνουν αυτό για το οποίο σχεδιάσθηκαν. Να ανταποκρίνονται δηλαδή στις ανάγκες του καταναλωτή, έτσι ώστε να μεγιστοποιούν τις αποδόσεις των μετοχών. Αποτελεί τρομερό λάθος να προσπαθούμε να κάνουμε τις επιχειρήσεις να ανταποκριθούν στις κοινωνικές ανάγκες ή να αποκτήσουν κοινωνική υπευθυνότητα. Αυτά ανήκουν στην αρμοδιότητα των δημοκρατικών διαδικασιών».

Ο καθ. Ράιχ πιστεύει ότι πρέπει να υπάρξει μια σαφής οριοθέτηση του χώρου των επιχειρήσεων και του χώρου των δημοκρατικών διαδικασιών.

«Οι επιχειρήσεις σχεδιάσθηκαν για να αυξάνουν την οικονομική πίτα. Τίποτα περισσότερο. Η δημοκρατία θέτει τους κανόνες για το πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργούν οι επιχειρήσεις και τον τρόπο με τον οποίο η πίτα θα μοιρασθεί μεταξύ των δημόσιων και των ιδιωτικών αγαθών».

Οποιαδήποτε παρέκκλιση απ’ αυτή την αρχή, οποιαδήποτε άμβλυνση των διαχωριστικών γραμμών μεταξύ δημοκρατίας και επιχειρήσεων, οδηγεί σε προβλήματα.

«Ο στόχος της δημοκρατίας είναι να πετύχει στόχους που δεν μπορούμε να πετύχουμε ως άτομα. Ομως η δημοκρατία δεν μπορεί να υλοποιήσει τους στόχους της όταν οι εταιρείες χρησιμοποιούν την πολιτική προκειμένου να προωθήσουν ή να διατηρήσουν την ανταγωνιστική τους θέση ή όταν αναλαμβάνουν κοινωνικές ευθύνες τις οποίες δεν έχουν τη δυνατότητα και δεν είναι ο ρόλος τους να αναλαμβάνουν».

 

Blog στο WordPress.com.